প্ৰাণী আৰু জনসংখ্যা#

1. জনসংখ্যাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ#

সংজ্ঞা#

জনসংখ্যা হৈছে এক নিশ্চিত অঞ্চলত থকা আৰু একেই প্ৰজাতিৰ বৈদ্যুতিক প্ৰাণীৰ এটা দল। জনসংখ্যাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ বুজি পোৱা জ্ঞানৰ বাবে পৰিসৰ, সংৰক্ষণ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

জনসংখ্যাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ#

1. জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব: এক একক অঞ্চল বা আৱৰ্তত থকা প্ৰাণীৰ সংখ্যা।
2. জনসংখ্যাৰ বিন্যাস: পৰিসৰত প্ৰাণীৰ স্থানীয় বিন্যাস, য’ত একুশে বিন্যাস, এলোমেলো বিন্যাস বা সমবেত বিন্যাস থাকিব পাৰে।
3. বয়ৰ গঠন: জনসংখ্যাত বিভিন্ন বয়ৰ প্ৰাণীৰ বিন্যাস, য’ত প্ৰজননৰ হাৰ আৰু জনসংখ্যাৰ বৰ্ধন প্ৰভাৱিত হব পাৰে।

2. জনসংখ্যাৰ বৰ্ধন#

জনসংখ্যাৰ বৰ্ধনত প্ৰভাৱ পোৱা কাৰণসমূহ#

জনসংখ্যাৰ বৰ্ধন প্ৰজনন হাৰ, মৃত্যু হাৰ, আগমন আৰু প্ৰস্থানৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হওঁতে।

1. প্ৰজনন (প্ৰজনন হাৰ)

   • সংজ্ঞা: প্ৰজনন হৈছে এটা নিশ্চিত সময়কালত জনসংখ্যাত যোগ হোৱা প্ৰজননৰ সংখ্যা।
   • গুৰুত্ব: উচ্চ প্ৰজনন হাৰে বাতিল পৰিসৰ শৰণত জনসংখ্যাৰ দ্রুত বৰ্ধন ঘটাব পাৰে।

2. মৃত্যু (মৃত্যু হাৰ)

   • সংজ্ঞা: মৃত্যু হৈছে এটা নিশ্চিত সময়কালত জনসংখ্যাত হোৱা মৃত্যুৰ সংখ্যা।
   • গুৰুত্ব: উচ্চ মৃত্যু হাৰে জনসংখ্যাৰ বৰ্ধন সীমিত কৰিব পাৰে আৰু জনসংখ্যাৰ অগ্ৰগতি ঘটাব পাৰে।

3. আগমন

   • সংজ্ঞা: আগমন হৈছে এটা নিশ্চিত সময়কালত পৰিসৰত থকা একেই প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ সংখ্যা যিবোকো অন্য ঠাইৰ পৰা আহিছে।
   • গুৰুত্ব: আগমনে জনসংখ্যাৰ আকাৰ আৰু আন্তৰ্জাতিক সংবেদনশীলতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, বিশেষ কৰি ভাগ হোৱা পৰিসৰত।

4. প্ৰস্থান

   • সংজ্ঞা: প্ৰস্থান হৈছে এটা নিশ্চিত সময়কালত পৰিসৰৰ পৰা অন্য ঠাইলৈ যোৱা জনসংখ্যাৰ প্ৰাণীৰ সংখ্যা।
   • গুৰুত্ব: প্ৰস্থানে জনসংখ্যাৰ আকাৰ কমাব পাৰে আৰু সম্পদৰ অভাৱ বা পৰিসৰৰ পৰিবৰ্তনৰ প্ৰতি প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে হ’ব পাৰে।

3. বৰ্ধন মডেলসমূহ#

এক্সপনেনচিয়েল বৰ্ধন#

• সংজ্ঞা: এক্সপনেনচিয়েল বৰ্ধন ঘটে যদি এটা জনসংখ্যা আদায় পৰিসৰত সমস্ত সম্পদৰ সীমা ছাড়ি দ্রুত আকাৰ বৃদ্ধি কৰে।
• বৈশিষ্ট্যসমূহ:
  • গ্ৰাফত জেড-আকৃতিৰ লেখা।
  • বৰ্ধন হাৰ স্থিৰ আৰু বৰ্তমান জনসংখ্যাৰ আকাৰত আলাপন কৰে।
• সূত্ৰ: [ N(t) = N_0 e^{rt} ] য’ত:
  • (N(t)) = সময় (t)ত জনসংখ্যাৰ আকাৰ
  • (N_0) = আৰম্ভণি জনসংখ্যাৰ আকাৰ
  • (r) = আন্তৰিক বৰ্ধন হাৰ
  • (e) = প্ৰাকৃত লগাৰিথমৰ ভিত্তি

লজিস্টিক বৰ্ধন#

• সংজ্ঞা: লজিস্টিক বৰ্ধন ঘটে যদি এটা জনসংখ্যাৰ বৰ্ধন হাৰ তাৰ পৰিসৰৰ ধাৱন সীমাৰ নিকটতপৰ হৈ পৰে।
• বৈশিষ্ট্যসমূহ:
  • গ্ৰাফত এছ-আকৃতিৰ (চিগ্ময়াইডাল) লেখা।
  • বৰ্ধন হাৰ সম্পদৰ সীমাবদ্ধতাৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ ধীৰ হৈ যায়।
  • জনসংখ্যা ধাৱন সীমা (K)ত স্থিৰ হৈ যায়।
• সূত্ৰ: [ N(t) = \frac{K}{1 + \left(\frac{K - N_0}{N_0}\right)e^{-rt}} ] য’ত:
  • (K) = ধাৱন সীমা
  • অন্যান্য চলকসমূহ উপৰিত্থানত বিন্নুকৈ বিবৃত

4. জনসংখ্যাৰ সংযোগ#

সংযোগৰ ধৰণসমূহ#

জনসংখ্যাৰ সংযোগে সম্প্ৰদায়ৰ গঠন আৰু গতিশীলতা বিশ্বাস্যভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। প্ৰধান সংযোগৰ ধৰণসমূহ হ’ল:

1. পৰস্পৰ উপকাৰ (+ +)

   • সংজ্ঞা: এটা সম্বন্ধ য’ত উভয় প্ৰজাতিত উপকাৰ লাভ কৰে।
   • উদাহৰণ: পৰস্পৰ উপকাৰ কৰা প্ৰাণী (যেনে মধুমতী মৎস্য) আৰু ফুলৰ গাছ; মধুমতী মৎস্যে মধু লাভ কৰে সংগঠন কৰে আৰু গাছসমূহক পৰস্পৰ উপকাৰ কৰে।

2. প্ৰতিযোগিতা (– –)

   • সংজ্ঞা: এটা সম্বন্ধ য’ত দুটা বা অধিক প্ৰজাতিসমূহ একেই সীমিত সম্পদৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা কৰে, যাতে উভয়ক নেতিবাচক প্ৰভাৱ পোৱা লাগে।
   • উদাহৰণ: সংগীত কৰা দুটা প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীসমূহ সংগীত কৰাৰ স্থানৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা কৰে।

3. শিকাৰ (+ –)

   • সংজ্ঞা: এটা সম্বন্ধ য’ত এটা প্ৰজাতি (শিকাৰ) লাভ কৰে আৰু অন্য প্ৰজাতি (শিকাৰপতি) কাষ্ট হয়।
   • উদাহৰণ: সিংহ জেলি শিকাৰ কৰে।

4. পাৰসিটিজম (+ –)

   • সংজ্ঞা: এটা সম্বন্ধ য’ত এটা অংশীদাৰ (পাৰসাইট) লাভ কৰে আৰু অন্য অংশীদাৰ (হস্তী)ৰ ক্ষতি হয়।
   • উদাহৰণ: মানুষৰ মতো প্ৰাণীৰ মুখত টিকা খাই পায়।

5. কমনালিজম (+ 0)

   • সংজ্ঞা: এটা সম্বন্ধ য’ত এটা প্ৰজাতি লাভ কৰে আৰু অন্য প্ৰজাতি কোনো উপকাৰ বা ক্ষতি হোৱা নাই।
   • উদাহৰণ: মত্স্য পৰা টিকা সমূহ মত্স্যৰ ওপৰত সংলগ্ন হয়; টিকাসমূহে চলন আৰু খাদ্যৰ অভিগম লাভ কৰে, মত্স্যক কোনো প্ৰভাৱ পোৱা নাই।

6. অমেনচালিজম (– 0)

   • সংজ্ঞা: এটা সম্বন্ধ য’ত এটা প্ৰজাতি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু অন্য প্ৰজাতি কোনো প্ৰভাৱ পোৱা নাই।
   • উদাহৰণ: মোল্ডৰ দ্বাৰা পেনিচিলিনৰ প্ৰকাৰ প্ৰাণীৰ বৰ্ধন বাধা দিয়ে।