ইউনিট ৩ ইলেক্ট্ৰ'কেমিষ্ট্ৰি (ইন-টেক্সট প্ৰশ্ন-৫)

উত্তৰ

এটা লেড ষ্ট’ৰেজ বেটাৰীত এটা লেড এন’ড, লেড অক্সাইড $\left({PbO_2}\right)$ৰে ভৰ্তি কৰা লেডৰ গ্ৰিড এটা কেথ’ড হিচাপে, আৰু এটা $38 \%$ ছালফিউৰিক এচিড $\left({H_2} {SO_4}\right)$ দ্ৰৱ এটা ইলেক্ট্ৰ’লাইট হিচাপে থাকে।

বেটাৰীটো ব্যৱহাৰ হৈ থাকোঁতে, তলত দিয়া কোষ বিক্ৰিয়াসমূহ সংঘটিত হয়:

এন’ডত : $\quad{Pb}(s)+{SO}_4^{2-}(a q) \longrightarrow {PbSO}_4(s)+2 e^{-} \quad\quad\quad\quad\quad (i)$

কেথ’ডত : ${PbO}_2(s)+{SO}_4^{2-}(a q)+4 {H}^{+}(a q)+2 e^{-} \longrightarrow {PbSO}_4(s)+2 {H}_2 {O}(l)\quad\quad\quad\quad\quad (ii)$

সামগ্ৰিক কোষ বিক্ৰিয়াটো তলত দিয়া ধৰণৰ,

$\quad\quad\quad\quad\quad {Pb}(s)+{PbO}_2({~s})+2 {H}_2 {SO}_4(a q) \longrightarrow 2 {PbSO}_4(s)+2 {H}_2 {O}(l)$

বেটাৰীটো চাৰ্জ কৰোঁতে, বিপৰীত বিক্ৰিয়াটো সংঘটিত হয়, অৰ্থাৎ, ইলেক্ট্ৰ’ডসমূহত জমা হোৱা ${PbSO}_4$ আকৌ Pb আৰু ${PbO}_2$ লৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু ${H}_2 {SO}_4$ পুনৰুৎপাদন হয়।

বিক্ৰিয়া (i) ৰ বিপৰীতটো হ’ব বিজাৰণ আৰু সেয়েহে কেথ’ডত সংঘটিত হ’ব। বিক্ৰিয়া (ii) ৰ বিপৰীতটো হ’ব জাৰণ আৰু সেয়েহে এন’ডত সংঘটিত হ’ব।

উত্তৰ

মিথেন আৰু মিথান’লক ফুৱেল চেলত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

উত্তৰ

লোৰ পৃষ্ঠত থকা পানীৰ স্তৰে (বিশেষকৈ বৰষুণৰ ঋতুত) বায়ুৰ আম্লিক অক্সাইড যেনে ${CO}_2, {SO}_2$ আদি দ্ৰৱীভূত কৰি এচিড গঠন কৰে যিয়ে বিয়োজিত হৈ ${H}^{+}$ আয়ন দিয়ে।

$$ {H}_2 {O}+{CO}_2 \longrightarrow {H}_2 {CO}_3 \rightleftharpoons 2 {H}^{+}+{CO}_3^{2-} $$

${H}^{+}$ আয়নৰ উপস্থিতিত, লোৱে ইলেক্ট্ৰন হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰে কিছুমান ঠাইত ফেৰাছ আয়ন গঠন কৰিবলৈ, অৰ্থাৎ ইয়াৰ জাৰণ সংঘটিত হয়। গতিকে, এই ঠাইখণ্ডটোৱে এন’ডৰ কাম কৰে। এনেদৰে মুক্ত হোৱা ইলেক্ট্ৰনবোৰ ধাতুৰ মাজেৰে গতি কৰি আন এটা ঠাইত উপস্থিত হয় য’ত ${H}^{+}$ আয়ন আৰু দ্ৰৱীভূত অক্সিজেনে এই ইলেক্ট্ৰনবোৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু বিজাৰণ বিক্ৰিয়া সংঘটিত হয়। গতিকে, এই ঠাইখণ্ডটোৱে কেথ’ডৰ কাম কৰে:

$ \text{\hspace{0.5mm}এন’ডত :} \quad\hspace{1.5mm}{Fe}(s) \longrightarrow {Fe}^{2+}(a q)+2 e^{-} $

$ \text{কেথ’ডত :} \quad {O}_2(g)+4 {H}^{+}(a q)+4 e^{-} \longrightarrow 2 {H}_2 {O}(l) $

সামগ্ৰিক বিক্ৰিয়াটো হ’ল : $\quad 2 {Fe}(s)+{O}_2(g)+4 {H}^{+}(a q) \longrightarrow 2 {Fe}^{2+}(a q)+2 {H}_2 {O}(l)$

এইদৰে, পৃষ্ঠত এটা ইলেক্ট্ৰ’কেমিকেল চেল স্থাপন হয়। ফেৰাছ আয়নবোৰ পাছত বায়ুমণ্ডলীয় অক্সিজেনৰ দ্বাৰা আকৌ জাৰিত হৈ ফেৰিক আয়নলৈ ৰূপান্তৰিত হয় যিয়ে পানীৰ অণুৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ হাইড্ৰেটেড ফেৰিক অক্সাইড, ${Fe}_2 {O}_3 .x {H}_2 {O}$, গঠন কৰে, যিটোৱেই মামৰ।