ভাৰতত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ – ৰেলৱে পৰীক্ষাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ নোট
১. অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ কি?
অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ = ১৯৯১ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা গাঁথনিগত সমন্বয় কাৰ্যসূচী (SAP) যি ভাৰতৰ পৰিশোধ ভাৰসাম্য (BoP) সংকট মোকাবিলা আৰু ভাৰতক বন্ধ অৰ্থনীতিৰ পৰা বজাৰ-ভিত্তিক অৰ্থনীতিলৈ ঠেলি নিবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।
২. ১৯৯১ৰ সংস্কাৰ কিয়? – কাৰণসমূহ
| সূচক | ১৯৯০-৯১ৰ মান |
|---|
| বৈদেশিক মুদ্ৰা ভঁৰাল | ↓ $১.২ বিলিয়ন (মাত্ৰ ২ সপ্তাহৰ আমদানিৰ সমান) |
| ৰাজহ ঘাটি | জিডিপিৰ ৮.৪ % |
| চলিত হিচাপ ঘাটি | জিডিপিৰ ৩.২ % |
| মুদ্ৰাস্ফীতি | ১৩ % |
| আই এম এফ ঋণ | $৭ বিলিয়ন (৬৭ টন সোণ বন্ধকত ৰাখি) |
৩. ১৯৯১ৰ সংস্কাৰৰ তিনিটা স্তম্ভ
| স্তম্ভ | লক্ষ্য | মুখ্য ব্যৱস্থা |
|---|
| I. স্থিৰীকৰণ | পৰিশোধ ভাৰসাম্য সংকট | টকাৰ মূল্য হ্ৰাস (জুলাই ১৯৯১), আই এম এফ ঋণ, সোণ বন্ধক |
| II. উদাৰীকৰণ | ৰাজহুৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জটিলতা | উদ্যোগিক লাইচেঞ্চিং বিলোপ, MRTP সীমা আঁতৰোৱা, শুল্ক হ্ৰাস |
| III. বেচকৰণ | ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগৰ অদক্ষতা | বিনিয়োগ আঁতৰোৱা, MOU ব্যৱস্থা, নৱৰত্ন মৰ্যাদা |
৪. কালক্ৰম – এই তাৰিখবোৰ নহেৰাবা
| তাৰিখ | ঘটনা |
|---|
| ২৪ জুলাই ১৯৯১ | টকাৰ মূল্য ১৮-২০ % হ্ৰাস (প্ৰথম পদক্ষেপ) |
| ২৪ জুলাই ১৯৯১ | নতুন উদ্যোগিক নীতি (লাইচেঞ্চ ৰাজৰ অন্ত) |
| ১৯৯১-৯২ | LPG মন্ত্ৰ সৃষ্টি – উদাৰীকৰণ, বেচকৰণ, বিশ্বায়ন |
| ১৯৯২ | SEBI আইন → শ্বেয়াৰ বজাৰ নিয়ন্ত্ৰক |
| ১৯৯২ | FERA → FEMA (বিদেশী মুদ্ৰা ব্যৱস্থাপনা আইন) |
| ১৯৯৪ | চলিত হিচাপ ৰূপান্তৰযোগ্যতা |
| ১৯৯৭-৯৮ | বিনিয়োগ আঁতৰোৱা মন্ত্ৰালয় (অৰুণ শৌৰী) |
| ১৯৯৯ | NSE আৰু Nifty ৫০ আৰম্ভ |
| ২০০০ | GST প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত (অটল কাৰ্যবাহী দল) |
| ২০১৪ | মেক ইন ইণ্ডিয়া আৰম্ভ |
| ২০১৬ | GST সাংবিধানিক সংশোধনী |
| ১ জুলাই ২০১৭ | GST কাৰ্যকৰী (ৰাতিৰ পাৰ্লামেণ্ট অধিৱেশন) |
৫. দ্ৰুত তথ্যৰ তালিকা
A. কৰ সংস্কাৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা
| বছৰ | সংস্কাৰ |
|---|
| ১৯৯১ | উচ্চতম কাষ্টমছ শুল্ক ১৫০ % → ১১০ % লৈ হ্ৰাস |
| ১৯৯৯ | MODVAT → CENVAT |
| ২০০০ | কেলকাৰ কমিটি – প্ৰত্যক্ষ কৰ সংস্কাৰৰ ৰোডমেপ |
| ২০০৫ | FRBM আইন – ৰাজহ ঘাটিৰ লক্ষ্য ৩ % |
| ২০১৬ | আয় প্ৰকাশ স্কীম – ৪৫ % কৰ |
| ২০১৭ | GST স্তৰ – ০, ৫, ১২, ১৮, ২৮ % |
B. বিনিয়োগ আঁতৰোৱাৰ প্ৰাপ্তি (₹ কোটি)
| বছৰ | পৰিমাণ | উল্লেখযোগ্য |
|---|
| ১৯৯১-৯২ | ৩,০৩৮ | প্ৰথম বিনিয়োগ আঁতৰোৱা |
| ২০০৩-০৪ | ১৫,৫৪৭ | মাৰুতি IPO |
| ২০১৭-১৮ | ১,০০,০৫৬ | এতিয়ালৈকে সৰ্বোচ্চ |
| ২০২০-২১ | ৩২,৮৩৫ | BPCL, LIC পাইপলাইন |
C. বৈদেশিক মুদ্ৰা ভঁৰালৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা ($ বিলিয়ন)
| তাৰিখ | ভঁৰাল | টোকা |
|---|
| জুন ১৯৯১ | ১.২ | সংকটৰ স্তৰ |
| মাৰ্চ ২০০৪ | ১০০ | প্ৰথম ১০০ |
| মাৰ্চ ২০২১ | ৫৭৯ | এতিয়ালৈকে সৰ্বোচ্চ |
| অক্টোবৰ ২০২৩ | ৫৮৬ | শেহতীয়া |
৬. এক শাৰীৰ তথ্য (শেষ মূহুৰ্তৰ পুনৰীক্ষণ)
- ১৯৯১ৰ সংস্কাৰ IMFৰ গাঁথনিগত সমন্বয় ঋণৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত।
- মন্মোহন সিং – অৰ্থমন্ত্ৰী, ১৯৯১-৯২ৰ বাজেট দাখিল কৰিছিল।
- “৬টা উদ্যোগৰ বাহিৰে কোনো লাইচেঞ্চৰ প্ৰয়োজন নাই” – ১৯৯১ নীতি।
- MRTP আইন ১৯৬৯ → MRTP সীমা ₹১০০ কোটি ১৯৯১ত আঁতৰোৱা হৈছিল।
- হিন্দুস্তান মটৰ্ছ কন্টেছা – লাইচেঞ্চ বিলোপৰ পিছত উৎপাদিত প্ৰথম গাড়ী।
- SEZ নীতি ২০০০ – ৰপ্তানি কেন্দ্ৰ, চীন-মডেল।
- নাৰসিংহম কমিটি – ১৯৯১ আৰু ১৯৯৮ৰ বেংকিং সংস্কাৰ।
- বেচেল-III নিয়মাৱলী ২০১৩-১৯ত কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল।
- দেৱালীয়া আৰু দেউলিয়া কোড ২০১৬ – ১৮০ দিনৰ সমাধান।
- ডিমনেটাইজেচন ২০১৬ – সমান্তৰাল অৰ্থনীতি সংস্কাৰৰ অংশ।
ৰেলৱে পৰীক্ষাৰ বাবে ১৫+ MCQ
১. ১৯৯১ত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল?
**উত্তৰ:** পি. ভি. নাৰসিংহ ৰাও২. ১৯৯১ৰ সংস্কাৰৰ প্ৰথম পদক্ষেপ আছিল:
**উত্তৰ:** ২৪ জুলাই ১৯৯১ত টকাৰ মূল্য হ্ৰাস৩. ১৯৯১ৰ পূৰ্বে ভাৰতত সৰ্বোচ্চ কাষ্টমছ শুল্ক আছিল:
**উত্তৰ:** ১৫০ %৪. ১৯৯১ত বেংকিং খণ্ডৰ সংস্কাৰৰ বাবে কোনটো কমিটিয়ে পৰামৰ্শ দিছিল?
**উত্তৰ:** নাৰসিংহম কমিটি-I৫. ₹১০০ কোটিৰ MRTP সীমা কোনটো সংশোধনীৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হৈছিল?
**উত্তৰ:** MRTP সংশোধনী আইন ১৯৯১৬. FERA ক FEMA ৰে সলনি কৰা হৈছিল বছৰত:
**উত্তৰ:** ১৯৯৯ (২০০০ত কাৰ্যকৰী)৭. ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগৰ শ্বেয়াৰৰ প্ৰথম বিনিয়োগ আঁতৰোৱা হৈছিল:
**উত্তৰ:** ১৯৯১-৯২৮. GST কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল:
**উত্তৰ:** ১ জুলাই ২০১৭৯. তলৰ কোনটো GST স্তৰ নহয়?
**উত্তৰ:** ৩০ %১০. FRBM আইনে ৰাজহ ঘাটিৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে:
**উত্তৰ:** জিডিপিৰ ৩ %১১. GST সমৰ্থন কৰা ১৩তম অৰ্থ আয়োগৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?
**উত্তৰ:** ড॰ বিজয় কেলকাৰ১২. "নৱৰত্ন" মৰ্যাদা প্ৰথমবাৰৰ বাবে দিয়া হৈছিল:
**উত্তৰ:** ১৯৯৭১৩. ভাৰতৰ বৈদেশিক মুদ্ৰা ভঁৰাল প্ৰথমবাৰৰ বাবে $৫০০ বিলিয়ন অতিক্ৰম কৰিছিল:
**উত্তৰ:** জুন ২০২০১৪. দেৱালীয়া আৰু দেউলিয়া কোড গৃহীত হৈছিল:
**উত্তৰ:** ২০১৬১৫. ১৯৯১ৰ সংস্কাৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ বাবে মুকলি কৰা খণ্ডটো আছিল:
**উত্তৰ:** নাগৰিক বিমান চলাচল (এয়াৰ টেক্সি অপাৰেটৰ)১৬. বিলাসী সামগ্ৰীৰ ওপৰত উচ্চতম GST হাৰ হৈছে:
**উত্তৰ:** ২৮ % + চেছ১৭. ১৯৯১ত বন্ধকত ৰখা সোণখন পঠিওৱা হৈছিল:
**উত্তৰ:** বেংক অফ ইংলেণ্ড আৰু ইউনিয়ন বেংক অফ ছুইজাৰলেণ্ডলৈ
শেষ মূহুৰ্তৰ মন্ত্ৰ:
২৪-৭-১৯৯১ → মূল্য হ্ৰাস, ২৪-৭-১৯৯১ → লাইচেঞ্চ বিলোপ, LPG → উদাৰীকৰণ, বেচকৰণ, বিশ্বায়ন!
BETA
