জাতীয় আন্দোলন

১. স্বদেশী আন্দোলন

• অন্য নামে পৰিচিত: বন্দে মাতৰম আৰু বয়কট আন্দোলন
• উদ্ভৱ কাৰণ: বঙ্গ বিভাজন (১৯০৫) লৰ্ড কাৰ্জনৰ দ্বাৰা
• উদ্দেশ্য: স্বয়ং নিৰ্ভৰশীলতা উৎসাহিত কৰা আৰু বিদেশী সামগ্ৰী বয়কট কৰা
• **প্ৰধান বৈশিষ্ট্য:
  • জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ
  • স্বদেশী বিদ্যালয় আৰু দোকান গঠন
  • স্থানীয় সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ
• তাৎপৰ্য: ভাৰতত জনসাধাৰণৰ ৰাজনৈতিক জাগৰণৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯০৫

২. খিলাফত আন্দোলন

• উদ্ভৱ কাৰণ: অটোমান সাম্ৰাজ্যৰ বিলোপ আৰু খিলাফত বিলুপ্তি (১৯১৮)
• উদ্দেশ্য: খিলাফত ৰক্ষা কৰা আৰু মুছলমানৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰা
• নেতা: শৌকত আলী আৰু মোহাম্মদ আলী
• জোঁট: অসহযোগ আন্দোলনৰ সৈতে একত্ৰিত (১৯২০-১৯২২)
• তাৎপৰ্য: মুছলমান একতা শক্তিশালী কৰিছিল আৰু জাতীয়তাবাদী কাৰ্যকে সমৰ্থন কৰিছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯১৯-১৯২২

৩. অসহযোগ আন্দোলন

• আৰম্ভ কৰিছিল: মহাত্মা গান্ধীয়ে ১৯২০ ত
• উদ্দেশ্য: ৰলেট আইন আৰু ব্ৰিটিছ নীতিৰ বিৰোধিতা কৰা
• **প্ৰধান কাৰ্যকলাপ:
  • ব্ৰিটিছ সামগ্ৰী বয়কট
  • চৰকাৰী চাকৰিৰ পৰা প্ৰত্যাহাৰ
  • আইনী প্ৰক্ৰিয়া স্থগিত
• প্ৰত্যাহাৰ: চৌৰী চৌৰা ঘটনাৰ বাবে (১৯২২)
• তাৎপৰ্য: ইয়েই আছিল ভাৰত ছাড়ো আন্দোলন
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯২০-১৯২২

৪. স্বৰাজ পাৰ্টি

• প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল: চি.আৰ. দাস আৰু মোটিলাল নেহৰুৰে 1923 ত
• উদ্দেশ্য: ব্ৰিটিছ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰতে স্বশাসন (স্বৰাজ) অৰ্জন কৰা
• কৌশল: নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু আইনসভাগত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা
• তাৎপৰ্য্য: গণআন্দোলনৰ লগতে সংবিধানিক পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা তুলি ধৰা
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: 1923

5. চাইমন কমিছন

• অন্য নাম: চাইমন কমিছন
• উদ্দেশ্য: 1919 চনৰ ভাৰত সৰকাৰ আইনৰ কামকাজ পৰ্যালোচনা কৰা
• গঠন: সকলো সদস্যই ব্ৰিটিছ আছিল
• প্ৰত্যাখ্যান: ভাৰতীয় প্ৰতিনিধিত্বৰ অভাৱৰ বাবে
• তাৎপৰ্য্য: ব্যাপক প্ৰতিবাদ আৰু “চাইমন গো বেক”ৰ আহ্বান উৎপন্ন কৰিলে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: 1928-1930

6. ৰলেট আইন আৰু জালিয়ানৱালা বাগ হত্যাকাণ্ড

• ৰলেট আইন: 1919 ত পাস হৈছিল, বিচাৰ অবিহনে গ্ৰেপ্তাৰ আৰু 6 মাহৰ বাবে বন্দী ৰাখিবলৈ অনুমতি দিছিল
• জালিয়ানৱালা বাগ হত্যাকাণ্ড: শতাধিক নিৰস্ত্ৰ নাগৰিকক হত্যা কৰা হৈছিল (1919)
• নেতা: জেনাৰেল ডায়াৰ
• তাৎপৰ্য্য: ব্ৰিটিছবিৰোধী ভাবাবেগ গভীৰ কৰিলে আৰু অসহযোগ আন্দোলনলৈ পথ মুকলি কৰিলে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: 1919

7. স্বৈৰ অবাধ আন্দোলন

• আৰম্ভ কৰিছিল: মহাত্মা গান্ধীয়ে 1930 ত
• উদ্দেশ্য: গণস্বৈৰ অবাধৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ কৰ্তৃত্বক চ্যালেঞ্জ জনোৱা
• প্ৰধান কাৰ্যসূচী:
  • লবণ যাত্ৰা (ডাণ্ডি যাত্ৰা) (1930)
  • ব্ৰিটিছ সামগ্ৰী বৰ্জন
  • লবণ কৰ বিৰোধিতা
• তাৎপৰ্য্য: ভাৰতীয় ইতিহাসৰ সবাতোকৈ ডাঙৰ আৰু সংগঠিত আন্দোলন
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: 1930-1932

8. ৰাউণ্ড টেবিল বৈঠকসমূহ

• আয়োজন কৰিছিল: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে (১৯৩০-১৯৩২)
• উদ্দেশ্য: ভাৰতৰ বাবে এখন সংবিধান প্ৰস্তুত কৰা
• অংশগ্ৰহণকাৰী: ভাৰতীয় নেতা, ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু অন্যান্য স্বাৰ্থসংশ্লিষ্ট পক্ষ
• পৰিণতি: কোনো সন্মতি নপৰিল; কংগ্ৰেছ-লীগ ঐক্যৰ গঠনলৈ দিহা দিলে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৩০-১৯৩২

৯. দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰু কংগ্ৰেছ মন্ত্ৰিসভাৰ পদত্যাগ

• আৰম্ভ হৈছিল: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ আৰম্ভৰে (১৯৩৯)
• কংগ্ৰেছৰ কাৰ্য: প্ৰতিবাদত প্ৰাদেশিক চৰকাৰৰ পৰা পদত্যাগ
• কাৰণ: কংগ্ৰেছে স্বশাসন অবিহনে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণৰ বিৰোধ কৰিছিল
• তাৎপৰ্য্য: স্বাধীনতাৰ দাবী শক্তিশালী কৰিলে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৩৯

১০. আগষ্টৰ প্ৰস্তাৱ

• জাৰি কৰিছিল: লৰ্ড লিনলিথগ’ৱে (১৯৪০)
• প্ৰস্তাৱ কৰিছিল: ভাৰতৰ বাবে ডমিনিয়ন অৱস্থা আৰু যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ
• প্ৰতিক্ৰিয়া: কংগ্ৰেছে নাকচ কৰিলে, সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতাৰ দাবী উত্থাপন কৰিলে
• তাৎপৰ্য্য: স্বাধীনতাৰ দাবী বৃদ্ধি পোৱা প্ৰকাশ পৰিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪০

১১. শিমলা বৈঠক

• আয়োজন কৰা হৈছিল: শিমলাত (১৯৪২)
• অংশগ্ৰহণকাৰী: ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু ভাৰতীয় নেতা
• উদ্দেশ্য: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতৰ ভৱিষ্যতৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা
• পৰিণতি: কোনো চুক্তি নহ’ল; ভাৰত ছাড়ো আন্দোলনলৈ দিহা দিলে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪২

১২. ক্ৰিপ্‌ছ মিছন

• নেতৃত্ব: লৰ্ড ক্ৰিপছ (১৯৪২)
• প্ৰস্তাৱ: ভাৰতৰ বাবে ডমিনিয়ন স্থিতি আৰু যুদ্ধৰ প্ৰচেষ্টাত অংশগ্ৰহণ
• প্ৰতিক্ৰিয়া: কংগ্ৰেছে ইয়াক নাকচ কৰিছিল, সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতাৰ দাবী কৰিছিল
• তাৎপৰ্য্য: ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয় নেতাৰ মাজৰ ফাৰাক নিবাৰিবলৈ ব্যৰ্থ হৈছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪২

১৩. ৱেভেল প্লেন

• প্ৰস্তাৱ কৰিছিল: লৰ্ড ৱেভেল (১৯৪৫)
• প্ৰস্তাৱ: ভাৰতৰ বাবে এখন গঠনমূলক সভা গঠন
• প্ৰতিক্ৰিয়া: কংগ্ৰেছে গ্ৰহণ কৰিছিল, কিন্তু মুছলিম লীগে নাকচ কৰিছিল
• তাৎপৰ্য্য: গঠনমূলক সভাৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪৫

১৪. কেবিনেট মিছন আৰু গঠনমূলক সভা

• কেবিনেট মিছন: ভাৰতৰ বাবে এখন সংবিধান প্ৰস্তাৱ কৰিছিল (১৯৪৬)
• গঠনমূলক সভা: সংবিধান খচিয়াৰ বাবে গঠন কৰা হৈছিল
• গঠন: সকলো সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ৩৮৯ জন সদস্য
• তাৎপৰ্য্য: ভাৰতৰ সংবিধানৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪৬

১৫. মাউণ্টবেটন প্লেন

• অন্য নামে পৰিচিত: বিভাজন প্লেন
• প্ৰস্তাৱ কৰিছিল: লৰ্ড মাউণ্টবেটন (১৯৪৭)
• উদ্দেশ্য: ব্ৰিটিছ ভাৰতক ভাৰত আৰু পাকিস্তানলৈ ভাগ কৰা
• মুখ্য বৈশিষ্ট্য:
  • দুটি-জাতি তত্ত্ব
  • ধৰ্মৰ ভিত্তিত বিভাজন
• তাৎপৰ্য্য: দুখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সৃষ্টিলৈ লৈ গৈছে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪৭

১৬. ১৯৪৭ চনৰ ভাৰত স্বাধীনতা আইন

• বিলাক ব্ৰিটিছ সংসদে (১৯৪৭) প্ৰণয়ন কৰিছিল
• বিধানসমূহ:
  • ভাৰতক ভাৰত আৰু পাকিস্তানলৈ বিভাজন কৰা
  • নতুন চৰকাৰবোৰলৈ ক্ষমতা হস্তান্তৰ
• গুৰুত্ব: ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অৱসান ঘটিছিল আৰু দুটা জাতিৰ জন্ম হৈছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ: ১৯৪৭