মহাকাৰ্য্য ইছৰ
1. ইছৰ’ৰ এক দৃষ্টিত
| সম্পূৰ্ণ নাম | প্ৰতিষ্ঠা | মুখ্য কাৰ্যালয় | অধ্যক্ষ (মাৰ্চ-২৪) | মূলমন্ত্ৰ |
|---|---|---|---|---|
| ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা | ১৫ আগষ্ট ১৯৬৯ | বেংগালুৰু | শ্ৰী এছ. চোমনাথ | “ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নৰ বাবে মহাকাশ প্ৰযুক্তি” |
- পিতৃ সংস্থা: মহাকাশ বিভাগ (DoS), ভাৰত চৰকাৰ
- বাৱছৰীয়া বাজেট ২০২৪-২৫: ₹৭,২০০ কোটি
- কৰ্মচাৰী: ≈ ১৭,০০০
- বাণিজ্যিক শাখা: এনএছআইএল (নিউস্পেচ ইণ্ডিয়া লিমিটেড) – ২০১৯ চনত অন্তৰ্ভুক্ত
- জ্ঞান শাখা: এণ্ট্ৰিক্স (বৰ্তমান এনএছআইএলত একত্ৰিত)
২. মাইলৰ খুঁটি আৰু অভিযানৰ সময়ৰেখা
| বছৰ | অভিযান / ঘটনা | মুখ্য তথ্য |
|---|---|---|
| ১৯৬৩ | প্ৰথম ৰকেট (নাইক-এপাচি) | থুম্বা বিষুৱীয় ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ (TERLS), কেৰালা |
| ১৯৭৫ | আৰ্য্যভট্ট | প্ৰথম ভাৰতীয় উপগ্ৰহ (ইউএছএছআৰ দ্বাৰা উৎক্ষেপিত) |
| ১৯৮০ | এসএলভি-৩ | প্ৰথম স্বদেশী উৎক্ষেপণ; ৰোহিণী উপগ্ৰহ স্থাপন (১৯ এপ্ৰিল ১৯৮০) |
| ১৯৮১ | এপল | প্ৰথম প্ৰায়োগিক যোগাযোগ উপগ্ৰহ (এৰিয়ান দ্বাৰা উৎক্ষেপিত) |
| ১৯৯৩ | পিএছএলভি-ডি১ | প্ৰথম বিকাশমূলক উৰণ (আংশিক বিফল) |
| ২০০৮ | চন্দ্ৰযান-১ | চন্দ্ৰত পানীৰ অণু আৱিষ্কাৰ; ১১টা সঁজুলি |
| ২০১৩ | মংগলযান (MOM) | সৰ্বাধিক সস্তা মংগল অভিযান: ₹৪৫০ কোটি; ২৪ ছেপ্তেম্বৰ ২০১৪ কক্ষপথ প্ৰৱেশ |
| ২০১৭ | পিএছএলভি-চি৩৭ | বিশ্ব ৰেকৰ্ড: একক উৰণত ১০৪টা উপগ্ৰহ |
| ২০১৯ | অভিযান শক্তি | ডিআৰডিঅ’-এছএটি পৰীক্ষা; ভাৰত চতুৰ্থ এছএটি ৰাষ্ট্ৰ হয় |
| ২০১৯ | চন্দ্ৰযান-২ | অৰ্বিটাৰ ১০০% সফল; বিক্ৰম লেণ্ডাৰ কঠিন অৱতৰণ |
| ২০২২ | এছএছএলভি-ডি১ | নতুন ক্ষুদ্ৰ-উত্তোলন যানৰ প্ৰথম উৰণ |
| ২০২৩ | আদিত্য-এল১ | প্ৰথম সৌৰ মানমন্দিৰ; এল১ বিন্দু প্ৰৱেশ ৬ জানুৱাৰী ২০২৪ |
| ২০২৪ | গগনযান টিভি-ডি১ | দল-নিষ্ক্ৰমণ ব্যৱস্থা পৰীক্ষা সফল (২১ অক্টোবৰ ২০২৩) |
| ২০২৫ (পৰিকল্পিত) | গগনযান-১ | প্ৰথম নিৰ্দলীয় কক্ষীয় উৰণ |
৩. উৎক্ষেপণ যান – দ্ৰুত প্ৰসংগ
| যান | স্তৰ | পে’ল’ড (কেজি) | উল্লেখযোগ্য |
|---|---|---|---|
| এসএলভি-৩ | ৪টা কঠিন | ৪০ (LEO) | প্ৰথম স্বদেশী |
| এএছএলভি | ৫টা কঠিন | ১৫০ (LEO) | বৃদ্ধি কৰা সংস্কৰণ |
| পিএছএলভি | ৪ (কঠিন+তৰল+২×তৰল) | ১,৭৫০ (SSO) | “কৰ্ম-ঘোঁৰা”; ৯৮% সফলতা |
| জিএছএলভি এমকে-২ | ৩ (কঠিন+তৰল+ক্ৰিঅ') | ২,৫০০ (GTO) | স্বদেশী ক্ৰিঅ’ (চি-২৫) |
| এলভিএম৩/এমকে-৩ | ২ কঠিন+১ ক্ৰিঅ' | ৪,০০০ (GTO) / ৮,০০০ (LEO) | চন্দ্ৰযান-২ আৰু ৩ উৎক্ষেপক |
| এছএছএলভি | ৩ কঠিন + ১ VTM | ৫০০ (SSO) | ৭২-ঘণ্টা ঘূৰণ, ৬ দিন সংযোজন |
৪. উপগ্ৰহ ব্যৱস্থা
| শৃংখলা | উদ্দেশ্য | প্ৰথম উৎক্ষেপণ | সংখ্যা* |
|---|---|---|---|
| আইআৰএছ (ভাৰতীয় দূৰ সংবেদী) | পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ | আইআৰএছ-১এ (১৯৮৮) | ২৫+ |
| ইনছেট/জিএছএটি | যোগাযোগ আৰু বতৰ বিজ্ঞান | ইনছেট-১এ (১৯৮২) | ২০+ |
| কাৰ্টছেট | উচ্চ-ৰিজ’লিউচন মানচিত্ৰবিদ্যা | কাৰ্টছেট-১ (২০০৫) | ৮ |
| ৰিছেট | ৰাডাৰ ইমেজিং (সকলো বতৰ) | ৰিছেট-২ (২০০৯) | ৪ |
| মহাসাগৰছেট | মহাসাগৰ বিজ্ঞান | মহাসাগৰছেট-১ (১৯৯৯) | ২ |
| নাভিক/আইআৰএনএছএছ | ভাৰতীয় আঞ্চলিক নেভিগেশ্যন | আইআৰএনএছএছ-১এ (২০১৩) | ৯ (৭+২ ৰিজাৰ্ভ) |
| এষ্ট্ৰছেট | মহাকাশ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান | ২০১৫ | ভাৰতৰ প্ৰথম বহু-তৰংগদৈৰ্ঘ্য মানমন্দিৰ |
*জানুৱাৰী ২০২৪ অনুসৰী কাৰ্যকৰী বহৰ।
৫. আগন্তুক / ভৱিষ্যতৰ প্ৰকল্প
| অভিযান | উদ্দেশ্য | লক্ষ্য |
|---|---|---|
| চন্দ্ৰযান-৪ | চন্দ্ৰৰ নমুনা-প্ৰত্যাৱৰ্তন | ২০২৭ |
| এলইউপিইএক্স | চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুত ভাৰত-জাপান ৰ’ভাৰ | ২০২৮ |
| গগনযান | ৩ গৰাকী ভাৰতীয় নভচৰ, ৩-দিনীয়া অভিযান | ২০২৫ |
| ভাৰতীয় আন্তৰীক্ষ কেন্দ্ৰ | ২০-টন মডিউলাৰ মহাকাশ কেন্দ্ৰ | ২০৩৫ |
| ইছৰ’-নাছা নিছাৰ | দ্বৈত-বেণ্ড এছএআৰ পৃথিৱী-পৰ্যবেক্ষণ | ২০২৪ উৎক্ষেপণ (আমেৰিকা) |
| শুক্ৰযান-১ | শুক্র পৃষ্ঠ আৰু বায়ুমণ্ডল অধ্যয়ন | ডিচেম্বৰ ২০২৮ |
৬. মহাকাশ বন্দৰ / উৎক্ষেপণ মঞ্চ
| স্থান | অৱস্থান | ব্যৱহাৰ |
|---|---|---|
| শ্ৰীহৰিকোটা (এছএইচএআৰ), অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ | ১৩° উত্তৰ, ৮০° পূব | পিএছএলভি, জিএছএলভি, এলভিএম৩, এছএছএলভি |
| থুম্বা (টিইআৰএলএছ), কেৰালা | ৮.৫° উত্তৰ | চাউণ্ডিং ৰকেট, প্ৰশিক্ষণ |
| কুলাচেকৰাপট্টিনম (বিকাশাধীন) | তামিলনাডু | এছএছএলভি একচেটিয়া (প্ৰথম উৎক্ষেপণ ২০২৫) |
৭. এক-শাৰী দ্ৰুত-আক্ৰমণ (ৰেলৱে-বন্ধুত্বপূৰ্ণ)
- ইছৰ’ গঠন হৈছিল স্বাধীনতা দিৱস ১৯৬৯ত।
- ড॰ বিক্ৰম সাৰাভাই ভাৰতীয় মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ জনক।
- ড॰ সতীশ ধাৱনে ইছৰ’ক পিএছএলভিৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা সংস্কৃতি দিছিল।
- ভাৰতৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ: আৰ্য্যভট্ট (১৯৭৫)।
- প্ৰথম সফল স্বদেশী উৎক্ষেপণ যান: এছএলভি-৩ (১৯৮০)।
- পিএছএলভি-চি৩৭য়ে ১০৪টা উপগ্ৰহৰ বিশ্ব ৰেকৰ্ড ধৰি ৰাখিছে।
- মংগলযানৰ খৰচ হলিউড ছবি গ্ৰেভিটিতকৈও কম আছিল।
- চন্দ্ৰযান-১য়ে চন্দ্ৰ আঘাত প্ৰ’ব (MIP) ব্যৱহাৰ কৰি চন্দ্ৰত পানী আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।
- আদিত্য-এল১ সূৰ্য-পৃথিৱী এল১ লেগ্ৰাঞ্জ বিন্দুত (~১৫ লাখ কিমি) স্থিত।
- নাভিকে ভাৰত + ১,৫০০ কিমি অতিক্ৰম কৰি আৱৰি ৰাখে; কক্ষপথত ৭টা উপগ্ৰহ।
- গগনযানে এলভিএম৩ উৎক্ষেপক আৰু দল-নিষ্ক্ৰমণ টাৱাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব।
- এনএছআইএলে ২০২২ চনত এণ্ট্ৰিক্সক বাণিজ্যিক শাখা হিচাপে প্ৰতিস্থাপিত কৰিছে।
- এছএছএলভি ৬ দিনত ১০ সদস্যৰ দলএৰে সংযোজন কৰিব পাৰি।
- ইছৰ’ৰ ক্ৰিঅ’জেনিক ইঞ্জিনৰ নাম: চি-২০ (২০-টন থ্ৰাষ্ট)।
- মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (SAC) আহমেদাবাদত অৱস্থিত।
- ইউআৰএছচি (ইউ. আৰ. ৰাও উপগ্ৰহ কেন্দ্ৰ) বেংগালুৰু-ভিত্তিক উপগ্ৰহ কেন্দ্ৰ।
৮. ১৫+ ৰেলৱে-শৈলীৰ বহু-বিকল্প প্ৰশ্ন
প্ৰ১. ভাৰতীয় মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ জনক বুলি কাক জনা যায়? ক. ড॰ এ. পি. জে. আব্দুল কালাম খ. ড॰ বিক্ৰম সাৰাভাই গ. ড॰ কে. কস্তুৰিৰঙ্গন ঘ. প্ৰফেছৰ সতীশ ধাৱন উত্তৰ: খ
প্ৰ২. ইছৰ’ কিমান চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল? ক. ১৯৬২ খ. ১৯৬৫ গ. ১৯৬৯ ঘ. ১৯৭২ উত্তৰ: গ
প্ৰ৩. প্ৰথম ভাৰতীয় উপগ্ৰহ আৰ্য্যভট্ট ১৯৭৫ চনত কোন সংস্থাই উৎক্ষেপণ কৰিছিল? ক. নাছা খ. ইএছএ গ. ইউএছএছআৰ ঘ. ইছৰ' উত্তৰ: গ
প্ৰ৪. ১৮ জুলাই ১৯৮০ত কোন উৎক্ষেপণ যানে ৰোহিণী উপগ্ৰহ কক্ষপথত স্থাপন কৰিছিল? ক. এএছএলভি খ. পিএছএলভি গ. এসএলভি-৩ ঘ. জিএছএলভি উত্তৰ: গ
প্ৰ৫. সৰ্বাধিক সস্তা মংগল অভিযান মংগলযান মংগলীয় কক্ষপথত কেতিয়া প্ৰৱেশ কৰিছিল? ক. ২৪ ছেপ্তেম্বৰ ২০১৪ খ. ৫ নৱেম্বৰ ২০১৩ গ. ১৫ আগষ্ট ২০১২ ঘ. ৮ জুন ২০১৫ উত্তৰ: ক
প্ৰ৬. ২০২৪-২৫ চনৰ বাবে মহাকাশ বিভাগৰ মুঠ বাজেট বৰাদ্দ কিমান? ক. ₹৬,০০০ কোটি খ. ₹৭,২০০ কোটি গ. ₹১০,০০০ কোটি ঘ. ₹১৩,৫০০ কোটি উত্তৰ: খ
প্ৰ৭. কোন পিএছএলভি উৰণে ১০৪টা উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ বিশ্ব ৰেকৰ্ড ধৰি ৰাখিছে? ক. পিএছএলভি-চি৩৪ খ. পিএছএলভি-চি৩৫ গ. পিএছএলভি-চি৩৬ ঘ. পিএছএলভি-চি৩৭ উত্তৰ: ঘ
প্ৰ৮. ভাৰতৰ প্ৰথম সৌৰ মানমন্দিৰ আদিত্য-এল১ কোন বিন্দুত স্থাপন কৰা হ’ব? ক. এল২ বিন্দু খ. এল৩ বিন্দু গ. এল১ বিন্দু ঘ. ভূ-স্থিত কক্ষপথ উত্তৰ: গ
প্ৰ৯. ক্ৰিঅ’জেনিক ইঞ্জিন চি-২০ কোন উৎক্ষেপণ যানত ব্যৱহাৰ কৰা হয়? ক. জিএছএলভি এমকে-২ খ. এলভিএম৩ গ. এছএছএলভি ঘ. এএছএলভি উত্তৰ: খ
প্ৰ১০. নাভিক নক্ষত্ৰপুঞ্জত কিমানটা কাৰ্যকৰী উপগ্ৰহ আছে? ক. ৫ খ. ৭ গ. ৯ ঘ. ১২ উত্তৰ: খ
প্ৰ১১. ইছৰ’ৰ ৰকেট উৎক্ষেপণ বন্দৰ ক’ত অৱস্থিত? ক. বেংগালুৰু খ. তিৰুৱনন্তপুৰম গ. শ্ৰীহৰিকোটা ঘ. মহেন্দ্ৰগিৰি উত্তৰ: গ
প্ৰ১২. তলৰ কোনটো ইছৰ’ৰ বাণিজ্যিক শাখা? ক. ডিআৰডিঅ' খ. এনএছআইএল গ. এইচএএল ঘ. ভিএইচইএল উত্তৰ: খ
প্ৰ১৩. চন্দ্ৰযান-১ অভিযানে চন্দ্ৰত পানী কোনটো সঁজুলিৰে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল? ক. ভূ-প্ৰতিচ্ছবি কেমেৰা খ. চন্দ্ৰ আঘাত প্ৰ’ব গ. অৰ্বিটাৰ উচ্চ-ৰিজ’লিউচন কেমেৰা ঘ. লেজাৰ ৰেট্ৰ’-ৰিফ্লেক্টৰ উত্তৰ: খ
প্ৰ১৪. এছএছএলভিয়ে প্ৰায় ___ কেজি পে’ল’ড ৫০০ কিমি এসএছঅ’ত স্থাপন কৰিব পাৰে। ক. ১০০ খ. ৩০০ গ. ৫০০ ঘ. ১,০০০ উত্তৰ: গ
প্ৰ১৫. ভাৰতৰ প্ৰস্তাৱিত মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ লক্ষ্য কিমান চন? ক. ২০২৮ খ. ২০৩০ গ. ২০৩৫ ঘ. ২০৪০ উত্তৰ: গ
প্ৰ১৬. চন্দ্ৰযান-৩ৰ সফল অৱতৰণৰ সময়ত (আগষ্ট ২০২৩) ইছৰ’ৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল? ক. এ. এছ. কিৰণ কুমাৰ খ. কে. শিৱন গ. এছ. চোমনাথ ঘ. পি. এছ. বীৰৰাঘৱন উত্তৰ: গ
প্ৰ১৭. গগনযান অভিযানে কোন মানৱ-মাপক উৎক্ষেপণ যান ব্যৱহাৰ কৰিব? ক. পিএছএলভি খ. জিএছএলভি এমকে-২ গ. এলভিএম৩ ঘ. এছএছএলভি উত্তৰ: গ
প্ৰ১৮. ভাৰতৰ প্ৰথম বহু-তৰংগদৈৰ্ঘ্য জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান উপগ্ৰহ হ’ল ক. এষ্ট্ৰছেট খ. কাৰ্টছেট-৩ গ. ইনছেট-৩ডিআৰ ঘ. জিএছএটি-৩০ উত্তৰ: ক
প্ৰ১৯. ইছৰ’ৰ প্ৰস্তাৱিত শুক্র অভিযানৰ নাম ক. মংগলযান-২ খ. শুক্ৰযান-১ গ. চন্দ্ৰযান-৪ ঘ. আকাশ-১ উত্তৰ: খ
প্ৰ২০. তামিলনাডুত বিকাশাধীন নতুন মহাকাশ বন্দৰ ক’ত অৱস্থিত? ক. কুলাচেকৰাপট্টিনম খ. আৰাকোনাম গ. টুটিকোৰিন ঘ. ৰামেশ্বৰম উত্তৰ: ক
BETA
