শ্রীরাম শর্মা

সন্ 1908 ঈ. এর বলছে। ডিসেম্বরের শেষ বা জানুয়ারির শুরু হবে। চিল্লা ${ }^{\prime}$ জাড়া পড় ছিল। দু-চার দিন আগে কিছু বুঁদা-বাঁদি হয়েছিল, তাই শীতের ভয়ঙ্করতা আরও বেড়েছিল। সন্ধ্যার তিন বা চার বজে হবে। অনেক সাথীর সাথে আমি ঝিবেরির বের ভাঁজ-ভাঁজ করে খেয়েছিলাম যেখানে গাঁওর পাশ থেকে এক আদমের জোরে ডাকা হয়েছিল যে তোমাদের ভাই বুলাচ্ছে, শীর হি ঘর লউত জাও। আমি ঘরের দিকে চলে যাইতাম। সাথে ছোট ভাইও ছিল। ভাই সাহবের মার কোয়ার ছিল তাই সহমা হয়ে চলা জায়়। বুঝতে পারছিলাম না কোন কাসুর বন্ধু বন পড়ল। ডরতে-ডরতে ঘরে ঘুরলাম। আশংকা ${ }^{2}$ ছিল যে বের খাওয়ার অপরাধেই তো পেশি না হবে। কিন্তু আঁগনে ভাই সাহবের পত্র লিখতে পাইলাম। এখন পিটনের ভয় দূর হল। দেখলাম ভাই সাহবে বলল-“এই পত্রগুলো লে জাকে মখ্খনপুর ডাকখানায় ডাল আও। তেজ়ী সে জানা, জিসসে শাম কী ডাক মে চিট্ডিয়াঁ নিকল জায়। এই বড় জরুরি হয়।”

জাড়ের দিন ছিল হি, তিস পর হওয়া কে প্রকপ সে কঁপ-কঁপী লগ রহিল। হওয়া মজ্জা ${ }^{3}$ তক ঠিঠুরা রহিল, তাই আমি কানয় কে ধউতী সে বাঁধলাম। মাঁ নে ভুঁজানে 4 কে লেয়া থড়ে চনে এক ধউতী মে বাঁধ দিয়ল। আমি দুই ভাই আপনার-আপনার ডাঁড়া লেয়া ঘর সে নিকল পড়লাম। উস সময় উস ববুল কে ডাঁড়ে সে জিতনা মহ ছিল, উতনা ইস উমর মে রায়ফল সে নহি। আমার ডাঁড়া অনেক সাঁপয় কে লেয়া নারায়ণ-বাহন হও চুকা

1. কড়ী সরদি 2. ডর 3. হড়ড়ে কে ভীতে ভরা মুলায়ম পদার্থ 4. ভুনবানা

ছিল। মখ্খনপুর কে স্কুল আর গাঁও কে বী মে পড়নে বান কে পেড়য় সে প্রতিবর্ষ উসসে আম ঝুরে ${ }^{1}$ জায়় ছিল। ইস কারণ বহ বহ মূক ডাঁড়া সজীব-সা প্রতীত হয়ত ছিল। প্রসন্নবদন ${ }^{2}$ আমি দুই মখ্খনপুর কী ওর তেজ়ী সে বড়নে লগে। চিট্ঠিয়য কে আমি টোপী মে রাখ লিয়া, কয়নক কুর্তে মে জেবেন না ছিল।

আমি দুই উছলতে-কুদতে, এক হি সাঁস মে গাঁও সে চার ফর্লাঁগ দূর উস কুয়ঁ কে পাস আ গলাম জিসমে এক অতি ভয়ঙ্কর কালা সাঁপ পড়া হউক ছিল। কুয়ঁ কচ্চা ছিল, আর চৌবিশ হাথ গহরা ছিল। উসমে পানী না ছিল। উসমে না জান সাঁপ কয়ন গির গয়লা ছিল? কারণ কুছ ভি হয়, আমার উসকে কুয়ঁ মে হওয়া কা জ্ঞান কেবল দু মহিনা কা ছিল। বচ্চে নটখট হউক হিং। মখ্খনপুর পড়নে জানে বানি আমার টোলী পূরী বানর টোলী ছিল। এক দিন আমি লগ স্কুল সে লউত রহে ছিলাম কি আমকে কুয়ঁ মে উঝকনে ${ }^{3}$ কী সূঝি। সবচে পহলে উঝকনে বানি আমি হি ছিলাম। কুয়ঁ মে ঝাঁককে এক ঢেলা ফেঁকলাম কি উসকী আবাজ কয়ন হয়ত হয়। উসকে সননে কে বায়ে আপনী কী প্রতিধ্বনি ${ }^{4}$ সননে কী ইচ্ছা ছিল, পর কুয়ঁ মে জ্যোঁহী ঢেলা গিরলা, ত্যোঁহী এক ফুসকার সুনাই পড়ল। কুয়ঁ কে কিনারে খড়ে হউক আমি সব বালক পহলে উস ফুসকার সে ঐসে চকিত হও গলাম জয়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়়