অধ্যায় 07 জীবগত প্রজননের পদ্ধতি
জীবগত প্রজননের পদ্ধতি নিয়ে আমাদের আলোচনা শুরু করার আগে, আসুন একটি আরও মৌলিক প্রশ্ন জিজ্ঞাসা করি - কেন জীব প্রজনন করে? অবশেষে, প্রজনন একটি ব্যক্তিগত জীবের জীবন বজায় রাখার জন্য প্রয়োজনীয় নয়, যেমন পুষ্টি, শ্বাসন বা নিষ্কাশনের মতো অপরিহার্য জীবন প্রক্রিয়াগুলির মতো। অন্যদিকে, যদি একটি ব্যক্তিগত জীব আরও অনেকগুলি ব্যক্তিগত জীব তৈরি করতে চায়, তবে সেই প্রক্রিয়ায় একটি বড় পরিমাণ শক্তি খরচ হবে। তাহলে কেন একটি ব্যক্তিগত জীব তার জীবন বজায় রাখার প্রয়োজন না থাকলেও এই প্রক্রিয়ায় শক্তি ব্যয় করবে? ক্লাসরুমে এই প্রশ্নের সম্ভাব্য উত্তরগুলি আলোচনা করা দ্রুত একটি আকর্ষক কাজ!
এই প্রশ্নের যেকোনো উত্তর থাকুক না কেন, এটি অবশ্যই স্পষ্ট যে আমরা জীবগুলিকে দেখি কারণ তারা প্রজনন করে। যদি একটি নির্দিষ্ট ধরনের একক প্রজননশীল না থাকে, তবে এটির বিদ্যমানত্ব আমাদের চোখে পড়তে পারে না। একই প্রজাতির জীবগুলির বড় সংখ্যা এটিকে আমাদের চোখে পড়ার কারণ হয়। আমরা কিভাবে জানি যে দুটি ভিন্ন ব্যক্তিগত জীব একই প্রজাতির অন্তর্ভুক্ত? সাধারণত, আমরা এটি বলি কারণ তারা একে অপরের মতো লাগে। তাই, প্রজননশীল জীব নতুন ব্যক্তিগত জীব তৈরি করে যা তাদের মতো লাগে।
7.1 জীবগুলি কি তাদের নিজেদের সম্পূর্ণ প্রতিরূপ তৈরি করে?
জীবগুলি একে অপরের মতো লাগে কারণ তাদের শরীরের নকশা একে অপরের মতো। যদি শরীরের নকশা একে অপরের মতো হয়, তবে এই নকশাগুলির জন্য প্রস্ত্তত পত্রগুলিও একে অপরের মতো হতে হবে। তাই, প্রজননের সবচেয়ে মৌলিক স্তরে এটি শরীরের নকশার প্রস্ত্তত পত্রের প্রতিলিপি তৈরি করবে। ক্লাস IX এ আমরা জেনেছি যে কোষের নাকুনিতে থাকা ক্রোমোসোমগুলি ডিএনএ (ডিওক্সিরাইবো নিউক্লিক অ্যাসিড) মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক মজিক �