ભારતીય ઇતિહાસના મુખ્ય કાળાંતરે

• ભારતીય ઇતિહાસને આર્કીઓલોજિકલ મળો આધારે અનેક મુખ્ય કાળાંતરેમાં વહેંચાયેલો છે:

1. નીચા પાલિયોલિથિક: આ કાળાંતરે પ્રાયઃ 2 લાખ વર્ષ પહેલાં શરમાયેલું હતું અને તેમાં સરળ પાળી સાધનોનો ઉપયોગ થોડું હતો.

2. મધ્યમ પાલિયોલિથિક: આ કાળાંતરે પ્રાયઃ 80,000 વર્ષ પહેલાં શરમાયેલું હતું અને તેમાં વધુ ઉન્નત પાળી સાધનોનો વિકાસ થયો.

3. ઉપરનું પાલિયોલિથિક: આ કાળાંતરે પ્રાયઃ 35,000 વર્ષ પહેલાં શરમાયેલું હતું અને તેમાં ગુફાનાં ચિત્રો અને તસ્વીરોનો ઉદય થયો.

4. મેસોલિથિક: આ કાળાંતરે પ્રાયઃ 12,000 વર્ષ પહેલાં શરમાયેલું હતું અને તેમાં માઇક્રોલિથ્સ, નાના પાળી સાધનોનો ઉપયોગ થયો.

5. નીલીકોટાની કાળ: આ કાળાંતરે પ્રાયઃ 10,000 વર્ષ પહેલાં શરમાયેલું હતું અને તેમાં કૃષિ અને પશુપાલનનો વિકાસ થયો.

6. ચાલ્કોલિથિક: આ કાળાંતરે પ્રાયઃ 6,000 વર્ષ પહેલાં શરમાયેલું હતું અને તેમાં સોનાનો પ્રથમ ઉપયોગ થયો.

7. હરાપ્પા સભ્યતા: આ સભ્યતા પ્રાયઃ 2600 ઈ.સ. પહેલાં સિંધુ નદીના ઘાટમાં પારવાર થતી હતી. તેમાં લખાણ પદ્ધતિ, નગરી કેન્દ્રો અને વિવિધ સામાજિક અને આર્થિક પદ્ધતિ હતી.

8. મેગાલિથિક દર્શનો: આ દર્શનો, ઈંગ્લીસના પ્રથમ ઉપયોગની સંબંધિત હતી, પ્રાયઃ 1000 ઈ.સ. પહેલાં કાળામાં આવી.

9. પ્રારંભિક ઇતિહાસિક કાળ: આ કાળ પ્રાયઃ 600 ઈ.સ. થી 400 ઈ.સ. સુધી ચાલ્યું હતું અને તેમાં વિવિધ રાજાઓ અને સામ્રાજ્યોનો ઉદય થયો.

પ્રાચીન ભારત

સિંધુ ઘાટની સભ્યતા (2600-1900 ઈ.સ.)

• પ્રાચીનકાળમાં પ્રાયઃ 2600 ઈ.સ. પહેલાં પંજાબ અને સિંધુના ઘાટમાં સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ નદીના ઘાટમાં એક સિંધુ