રાજધાની એક્સપ્રેસ – સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
રાજધાની એક્સપ્રેસ – સંપૂર્ણ આરઆરબી પરીક્ષા માર્ગદર્શિકા
(શ્રેણી: પ્રીમિયમ મેઈલ/એક્સપ્રેસ – ભારતીય રેલવે)
1. રાજધાની એક્સપ્રેસ શું છે?
- શરૂઆત: 1 માર્ચ 1969 (પ્રથમ ટ્રેન: હાવડા–નવી દિલ્હી)
- હેતુ: દેશની પ્રથમ સંપૂર્ણ વાયુ-શીતલિત, ઉચ્ચ-ગતિ, લાંબા અંતરની મેઈલ/એક્સપ્રેસ જે રાષ્ટ્રીય રાજધાની (દિલ્હી) ને રાજ્યની રાજધાનીઓ / મુખ્ય શહેરો સાથે જોડે છે
- નામનો અર્થ: હિન્દીમાં “રાજધાની”
- ધ્વજપતાકા: રાજધાની વર્ગ (શ્રેણીક્રમમાં શતાબ્દી અને દુરંતો પછી)
- વર્તમાન નેટવર્ક: 31.03.2024 સુધી 26 જોડી (52 ટ્રેન)
- સરેરાશ ગતિ (અટકો સિવાય): 85-135 કિમી/કલાક; ટેકનિકલ મહત્તમ: 140 કિમી/કલાક (160 કિમી/કલાક ક્ષમતા ધરાવતા કોચ)
- ટિકિટ ભાડાનું માળખું: ડાયનેમિક + રાજધાની સરચાર્જ (₹45-₹75) + સુપરફાસ્ટ સરચાર્જ (₹45) + ખોરાક પર જીએસટી
- ખોરાક સેવા: ફરજિયાત – ભાડામાં સમાવિષ્ટ (બિન-ખોરાક વિકલ્પ નથી)
- પ્રાથમિકતા: વિભાગીય પ્રાથમિકતામાં નંબર 1 (શતાબ્દીથી પણ ઉપર)
- કોચ રંગ: લાલ-ભૂખરો (નવા LHB) / લાલ-ક્રીમ (જૂના ICF)
- લોકો: સંપૂર્ણ વિદ્યુત; મુખ્યત્વે WAP-7 (પેસેન્જર) અને WAP-5; પહેલાં WAP-4/WAM-4
2. આરઆરબી માટે ઝડપી આંકડા
| આંકડો | આંક |
|---|---|
| સૌથી લાંબી દોડ | 2249 કિમી – તિરુવનંતપુરમ રાજધાની (12431/32) |
| સૌથી ટૂંકી દોડ | 1384 કિમી – ડિબ્રુગઢ રાજધાની (20503/04) |
| સૌથી ઝડપી સરેરાશ | 88 કિમી/કલાક – મુંબઈ રાજધાની (12951/52) |
| સૌથી ધીમી સરેરાશ | 65 કિમી/કલાક – ડિબ્રુગઢ રાજધાની (20505/06) |
| સૌથી ઝડપી એકલ દોડ | 15 ક 35 મિ – 12952 મુંબઈ–NDLS |
| સૌથી લાંબો સમય-કોષ્ટક | 42 ક 30 મિ – 20506 ડિબ્રુગઢ–NDLS |
| સૌથી લાંબો બિન-અટક | 528 કિમી – વડોદરા–કોટા (મુંબઈ રાજ.) |
| મહત્તમ અનુમતિપાત્ર ગતિ (MPS) | 140 કિમી/કલાક (ટ્રેક અને કોચ પ્રમાણિત) |
| વિસ્ટાડોમ કોચ મળનારી પ્રથમ રાજધાની | 20503/04 ડિબ્રુગઢ–NDLS (2022) |
| પીએમ મોદી દ્વારા ધ્વજારોહણ કરાવાયેલી પ્રથમ રાજધાની | 2014 – પટના–નવી દિલ્હી (12309/10) |
| HOG (હેડ-ઓન-જનરેશન) સાથેની પ્રથમ રાજધાની | 12301/02 હાવડા–NDLS (2018) |
| 100% નવીનીકરણીય ઊર્જા પર દોડનારી પ્રથમ રાજધાની | મુંબઈ રાજધાની (2021 – ટ્રેક્શન + હોટેલ લોડ) |
3. ઝોન-વાઇઝ રાજધાની એક્સપ્રેસ યાદી (31.03.2024 સુધી)
| ક્ર. | ટ્રેન નં. (અપ/ડાઉન) | નામ | ઝોન | અંતર (કિમી) | સમય (ક) | અટકો | સરેરાશ ગતિ (કિમી/ક) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 12301/02 | હાવડા–નવી દિલ્હી | ER | 1450 | 17 ક 00 મિ | 6 | 85 |
| 2 | 12305/06 | હાવડા–નવી દિલ્હી (પટના માર્ગે) | ER | 1532 | 19 ક 55 મિ | 8 | 77 |
| 3 | 12309/10 | પટના–નવી દિલ્હી | ECR | 999 | 12 ક 45 મિ | 5 | 78 |
| 4 | 12313/14 | સીલદહ–નવી દિલ્હી | ER | 1458 | 17 ક 40 મિ | 7 | 82 |
| 5 | 12423/24 | ડિબ્રુગઢ–નવી દિલ્હી (રાજધાની એક્સપ્રેસ) | NFR | 2346 | 39 ક 50 મિ | 21 | 59 |
| 6 | 12425/26 | જમ્મુ તવી–નવી દિલ્હી | NR | 577 | 9 ક 10 મિ | 4 | 63 |
| 7 | 12431/32 | તિરુવનંતપુરમ–NZM | WR | 2845 | 41 ક 15 મિ | 19 | 69 |
| 8 | 12433/34 | ચેન્નાઈ–NZM | SR | 2175 | 28 ક 25 મિ | 9 | 76 |
| 9 | 12435/36 | ડિબ્રુગઢ–નવી દિલ્હી (2જી જોડી) | NFR | 2346 | 40 ક 10 મિ | 22 | 58 |
| 10 | 12437/38 | સિકંદરાબાદ–NZM | SCR | 1661 | 21 ક 50 મિ | 6 | 76 |
| 11 | 12439/40 | રાંચી–નવી દિલ્હી | SER | 1244 | 16 ક 55 મિ | 5 | 73 |
| 12 | 12441/42 | બિલાસપુર–NZM | SECR | 1505 | 20 ક 45 મિ | 8 | 72 |
| 13 | 12443/44 | ભુવનેશ્વર–નવી દિલ્હી | ECoR | 1720 | 22 ક 50 મિ | 9 | 75 |
| 14 | 12951/52 | મુંબઈ સેન્ટ્રલ–NDLS | WR | 1386 | 15 ક 35 મિ | 6 | 89 |
| 15 | 12953/54 | ઓગસ્ટ ક્રાંતિ રાજધાની | WR | 1378 | 16 ક 55 મિ | 11 | 81 |
| 16 | 20501/02 | અગરતલા–આનંદ વિહાર | NFR | 2426 | 39 ક 00 મિ | 15 | 62 |
| 17 | 20503/04 | ડિબ્રુગઢ–નવી દિલ્હી (વિસ્ટાડોમ) | NFR | 2346 | 38 ક 50 મિ | 19 | 60 |
| 18 | 20505/06 | ડિબ્રુગઢ–નવી દિલ્હી (3જી જોડી) | NFR | 2346 | 42 ક 30 મિ | 25 | 55 |
| 19 | 20839/40 | રાંચી–નવી દિલ્હી (બોકારો માર્ગે) | SER | 1309 | 18 ક 10 મિ | 6 | 72 |
| 20 | 20845/46 | ભુવનેશ્વર–નવી દિલ્હી (2જી જોડી) | ECoR | 1914 | 24 ક 20 મિ | 10 | 78 |
| 21 | 22413/14 | મડગાંવ–NZM | KR/SWR | 1909 | 27 ક 10 મિ | 10 | 70 |
| 22 | 22691/92 | બેંગલુરુ–NZM | SWR | 2367 | 33 ક 15 મિ | 15 | 71 |
| 23 | 22811/12 | ભુવનેશ્વર–નવી દિલ્હી (3જી જોડી) | ECoR | 1720 | 22 ક 25 મિ | 8 | 77 |
| 24 | 22823/24 | ભુવનેશ્વર–નવી દિલ્હી (4થી જોડી) | ECoR | 1720 | 23 ક 00 મિ | 9 | 75 |
| 25 | 22913/14 | બાંદ્રા T–NZM (મહારાષ્ટ્ર રાજ) | WR | 1367 | 18 ક 45 મિ | 7 | 73 |
| 26 | 12303/04 | પૂર્વા એક્સપ્રેસ (પહેલાં રાજધાની સ્લિપ) | ER | 1529 | – | – | – |
નોંધ: ટ્રેન 20501-06 નવી-પેઢીની રાજધાની છે (હાઇબ્રિડ, LHB અને વિસ્ટાડોમનો ઉપયોગ).
4. કોચ રચના (માનક LHB રાજધાની)
| કોચ કોડ | માત્રા | હેતુ |
|---|---|---|
| EOG | 2 | એન્ડ-ઓન-જનરેટર (પાવર કાર) |
| H1 | 1 | પ્રથમ AC (24 બર્થ) |
| A1-A4 | 4 | સેકન્ડ AC (72 બર્થ) |
| B1-B10 | 10 | થર્ડ AC (640 બર્થ) |
| PC | 2 | પેન્ટ્રી કાર |
| કુલ | 21 | ~736 બર્થ |
- વિસ્ટાડોમ ઉમેરાયેલ 20503/04 માં (એક B કોચની જગ્યાએ)
- HOG ટ્રેન હવે માત્ર એક EOG વહન કરે છે (2જી પાર્સલ વેનમાં રૂપાંતરિત)
5. ભાડાની ગણતરી (બેઝ + રાજધાની ઘટકો)
| વર્ગ | બેઝ ભાડું | રાજધાની સરચાર્જ | સુપરફાસ્ટ | ખોરાક સેવા | જીએસટી* | ઉદાહરણ (1000 કિમી) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3A | ₹845 | +₹75 | +₹45 | +₹294 | +18% | ₹1490 |
| 2A | ₹1475 | +₹75 | +₹45 | +₹294 | +18% | ₹2285 |
| 1A | ₹2520 | +₹75 | +₹45 | +₹294 | +18% | ₹3485 |
*ખોરાક ઘટક પર જીએસટી
6. સુવિધાઓ અને લક્ષણો (આરઆરબીના પ્રિય મુદ્દા)
- સંપૂર્ણ AC – સ્લીપર વર્ગ નથી
- બેડ-રોલ મફત પૂરા પાડવામાં આવે છે (કંબળ, ઓશીકું, ચાદર, હાથ-ટુવાલ)
- ઓન-બોર્ડ મેનૂ: સવારની ચા, નાસ્તો, લંચ, સાંજની ચા, રાત્રિભોજન (નિશ્ચિત મેનૂ)
- ક્રૂ: ટ્રેન સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ (TS), 4-5 AC TTE, 2 કેટરિંગ મેનેજર, RPF એસ્કોર્ટ
- સુરક્ષા: બધા કોચમાં CCTV (2021 થી)
- Wi-Fi: મોટાભાગની રાજધાનીમાં ઉપલબ્ધ (જિયો-રેલ)
- પ્રાથમિકતા: ટ્રેન નં. 12951/52 ને WR/NR માં સૌથી વધુ વિભાગીય પ્રાથમિકતા મળે છે
- ટ્રેક્શન: 100% વિદ્યુત; HOG એ 12301/02 એકલ માટે જ ~21 લાખ લિટર ડીઝલ/વર્ષ બચાવે છે
7. સામાન્ય આરઆરબી પ્રશ્ન બેંક (એક-વાક્ય જવાબો સાથે)
- રાજધાની એક્સપ્રેસ કયા વર્ષે શરૂ કરવામાં આવી? – 1969
- પ્રથમ રાજધાની ક્યાં ચાલતી? – હાવડા અને નવી દિલ્હી
- સૌથી લાંબી રાજધાની? – તિરુવનંતપુરમ રાજધાની (2845 કિમી)
- સૌથી ઝડપી રાજધાની? – મુંબઈ રાજધાની (88 કિમી/કલાક સરેરાશ)
- કયા રાજ્યમાં મહત્તમ રાજધાની છે? – આસામ (3 જોડી)
- ફરજિયાત લક્ષણ? – ભાડામાં ખોરાક સમાવિષ્ટ
- મહત્તમ અનુમતિપાત્ર ગતિ? – 140 કિમી/કલાક
- વર્તમાન કોચ રંગ? – લાલ-ભૂખરો (LHB)
- રાજધાનીને કયું લોકો ખેંચે છે? – WAP-7 / WAP-5
- પ્રથમ વિસ્ટાડોમ રાજધાની? – 20503/04 ડિબ્રુગઢ–NDLS
- HOG નો અર્થ? – હેડ-ઓન-જનરેશન
- સૌથી વધુ પ્રાથમિકતા ધરાવતી ટ્રેન? – 12951/52 મુંબઈ રાજધાની
- રાજધાની સરચાર્જ? – ₹75 (1A/2A), ₹45 (3A)
- માનક રાજધાનીમાં કુલ બર્થ? – ~736
- કયા ઝોનમાં રાજધાની ટર્મિનલ નથી? – CR (સેન્ટ્રલ રેલવે)
8. આરઆરબી માટે 15 MCQs (NTPC, Group-D, ALP, JE)
(સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો)
પ્રથમ રાજધાની એક્સપ્રેસ કયા વર્ષે ધ્વજારોહણ કરાવવામાં આવી?
A. 1959 B. 1967 C. 1969 D. 1972
જવાબ: Cસૌથી લાંબી રાજધાની એક્સપ્રેસ ક્યાં ચાલે છે:
A. મુંબઈ–NDLS B. તિરુવનંતપુરમ–NZM C. ચેન્નાઈ–NZM D. ડિબ્રુગઢ–NDLS
જવાબ: Bરાજધાની કોચની મહત્તમ અનુમતિપાત્ર ગતિ કેટલી છે?
A. 130 કિમી/કલાક B. 140 કિમી/કલાક C. 150 કિમી/કલાક D. 160 કિમી/કલાક
જવાબ: Bનીચેનામાંથી કયું રાજધાનીમાં ફરજિયાત નથી?
A. પેન્ટ્રી કાર B. સ્લીપર વર્ગ C. AC કોચ D. ખોરાક સેવા
જવાબ: Bકઈ ટ્રેનને સૌથી વધુ વિભાગીય પ્રાથમિકતા છે?
A. 12002 ભોપાલ શતાબ્દી B. 12952 મુંબઈ રાજધાની C. 12280 તાજ એક્સપ્રેસ D. 12301 હાવડા રાજધાની
જવાબ: Bવિસ્ટાડોમ કોચથી સજ્જ કરાયેલી પ્રથમ રાજધાની છે:
A. 12301/02 B. 20503/04 C. 12423/24 D. 22691/92
જવાબ: B3AC માટે રાજધાની સરચાર્જ છે:
A. ₹30 B. ₹45 C. ₹60 D. ₹75
જવાબ: Bરાજધાનીને મુખ્યત્વે કયા લોકો વર્ગ ખેંચે છે?
A. WDG-4 B. WAP-7 C. WAG-9 D. WDP-4
જવાબ: Bરાજધાનીમાં સૌથી ઝડપી સરેરાશ ગતિ અંદાજે છે:
A. 65 કિમી/કલાક B. 78 કિમી/કલાક C. 88 કિમી/કલાક D. 95 કિમી/કલાક
જવાબ: Cહાલમાં કેટલી જોડી રાજધાની ચાલી રહી છે?
A. 22 B. 24 C. 26 D. 28
જવાબ: Cમહત્તમ સંખ્યામાં રાજધાની ટ્રેનથી કયું રાજ્ય જોડાયેલું છે?
A. મહારાષ્ટ્ર B. પશ્ચિમ બંગાળ C. આસામ D. ઓડિશા
જવાબ: Cનવા LHB રાજધાની રેકની રંગ યોજના છે:
A. વાદળી-ભૂખરી B. લાલ-ભૂખરી C. લીલી-ક્રીમ D. પીળી-વાદળી
જવાબ: Bરાજધાનીમાં HOG ટેકનોલોજી શું બચાવે છે:
A. માત્ર ડીઝલ B. પાવર કારનો અવાજ C. ડીઝલ અને પાવર-કારનો અવાજ બંને D. કંઈ નહીં
જવાબ: Cકઈ રાજધાની સૌથી લાંબો બિન-અટક દોડ કાપે છે?
A. 12951 મુંબઈ B. 12301 હાવડા C. 12431 તિરુવનંતપુરમ D. 12309 પટના
જવાબ: A (વડોદરા–કોટા 528 કિમી)માનક રાજધાનીમાં પ્રથમ AC કોચ (H1) ની સંખ્યા છે:
A. 1 B. 2 C. 3 D. 4
જવાબ: A
9. છેલ્લી મિનિટની સુધારણા ચીટ-શીટ
- 1969 – જન્મ વર્ષ
- 26 જોડી – કુલ
- તિરુવનંતપુરમ – સૌથી લાંબી
- મુંબઈ – સૌથી ઝડપી
- લાલ-ભૂખરો – LHB રંગ
- WAP-7 – લોકો
- 140 કિમી/કલાક – MPS
- ખોરાક સેવા ફરજિયાત – બિન-ખોરાક વિકલ્પ નથી
- HOG – હેડ-ઓન-જનરેશન
- વિસ્ટાડોમ – ડિબ્રુગઢ રાજધાની પ્રથમ
સુધારો → પ્રયાસ કરો → ક્રેક કરો!
BETA
