ઉત્તરીય રેલવે – એક નજરમાં વિભાગો
ઉત્તરીય રેલવે (NR) એ માર્ગ કિમી અને કર્મચારી સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ ભારતીય રેલવેનો સૌથી જૂનો અને સૌથી મોટો વિભાગ છે.
મુખ્યાલય: બડોદા હાઉસ, નવી દિલ્લી
સ્થાપના તારીખ: 14 એપ્રિલ 1952 (ઇસ્ટ ઇન્ડિયન રેલવે અને ઓધ અને રોહિલખંડ રેલવેનું પુનર્ગઠન)
વર્તમાન વિભાગો: દિલ્લી, અંબાલા, ફિરોઝપુર, લખનૌ, મુરાદાબાદ
1. તકનીકી અને સંચાલન પ્રોફાઇલ
| પરિમાણ | દિલ્લી | અંબાલા | ફિરોઝપુર | લખનૌ | મુરાદાબાદ |
|---|
| માર્ગ કિમી (2023) | 1 086 | 1 248 | 1 490 | 1 026 | 1 359 |
| ટ્રેક કિમી (YD અને સાઇડિંગ સહિત) | 2 410 | 2 860 | 3 220 | 2 190 | 2 970 |
| વિદ્યુતીકરણ % | 100 % | 100 % | 92 % | 100 % | 96 % |
| સરેરાશ દૈનિક ટ્રેન હેન્ડલિંગ | 510 | 310 | 280 | 220 | 350 |
| મુખ્ય લોકો શેડ | તુઘલકાબાદ (TKD) | લુધિયાણા (LDH) | લુધિયાણા (LDH) | લખનૌ (LJN) | મુરાદાબાદ (MB) |
| કોચિંગ ડિપો | હજરત નિઝામુદ્દીન, નવી દિલ્લી, આનંદ વિહાર | અંબાલા કેન્ટ | ફિરોઝપુર કેન્ટ | લખનૌ જંક્શન, ગોમતી નગર | મુરાદાબાદ, બરેલી |
2. મુખ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્પેસિફિકેશન્સ
દિલ્લી વિભાગ
- યાર્ડ રીમોડેલિંગ: નવી દિલ્લી–શિવાજી બ્રિજ 4થી લાઇન 2022માં કમિશન.
- સ્ટેશન કેટેગરી:
– NSG-1: નવી દિલ્લી, હજરત નિઝામુદ્દીન, આનંદ વિહાર ટર્મિનલ
– SG-2: દિલ્લી જંક્શન, દિલ્લી સરાઈ રોહિલ્લા - ઓટોમેટિક સિગ્નલિંગ: 165 RKM (માર્ગ કિમી) 60 kg 90 UTS રેલ્સ અને SSD સ્વિચ સાથે.
- OHE: 25 kV, 50 Hz, કેટેનરી 1.45 m વિન્ડ રેગ્યુલેશન, DFCC એલાઇનમેન્ટ માટે 7.57 m ન્યૂનતમ ઊંચાઈ.
અંબાલા વિભાગ
- વિશ્વની સૌથી લાંબી વિદ્યુતીકૃત ટનલ (રૂપાલ–કાલકા, 3.24 km) કાલકા–શિમલા વારસા વિભાગ પર (બિન-વિદ્યુતીકૃત).
- ટ્રેક સ્ટ્રક્ચર: મુખ્ય લાઇન પર 52 kg/60 kg, 90 UTS રેલ્સ, LWR 1 in 12 અને 1 in 8½ સ્વિચ.
- લેવલ ક્રોસિંગ: 330 (2023), 92 % લિફ્ટિંગ બેરિયર અને ઇન્ટરલોકિંગ સાથે સજ્જ.
ફિરોઝપુર વિભાગ
- સરહદી વિભાગ: 183 km પાકિસ્તાનને સ્પર્શે છે (વાઘા-અટારી).
- માલ ભાર: 2022–23 માં 52 MT (મુખ્યત્વે ખાદ્યદાણા, ખાતર, POL).
- ગતિ-શક્તિ માલ ટર્મિનલ: 5 (અબોહર, ફાજિલ્કા, જલંધર, લુધિયાણા, ખન્ના).
લખનૌ વિભાગ
- ડબલિંગ અને નવી લાઇન:
– લખનૌ–અયોધ્યા–દર્શન નગર 3જી લાઇન (2021)
– ગોમતી નગર–મલહોર 4થી લાઇન (2023) - MEMU કાર-શેડ: ગોમતી નગર (ભારતની પ્રથમ 12-કાર MEMU જાળવણી સુવિધા).
મુરાદાબાદ વિભાગ
- વિદ્યુતીકૃત માલ ગલિયારો: EDFC (ખુર્જા–ભૌપુર) 345 km વિભાગની અંદર.
- વેગન રિપેર ડિપો: મુઘલસરાઈ, બરેલી, મુરાદાબાદ.
- રાજભાષા અમલીકરણ: 100 % હિંદી પત્રવ્યવહાર પ્રાપ્ત કરનાર પ્રથમ વિભાગ (2020).
3. ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નો
| વર્ષ | ઘટના |
|---|
| 1854 | દિલ્લીથી રેવાડી (SCNB માર્ગ) પ્રથમ પેસેન્જર ટ્રેન – 1 ડિસે. |
| 1864 | દિલ્લી જંક્શન ઇમારત પૂર્ણ (લ્યુટિયન્સ-પ્રેરિત લાલ પથ્થર). |
| 1866 | અંબાલા કેન્ટ–કાલકા લાઇન બ્રિટિશ ઉનાળુ રાજધાની માટે ખુલ્લી મુકાઈ. |
| 1870 | ફિરોઝપુર–લાહોર (હવે પાકિસ્તાનમાં) થ્રુ મેલ શરૂ. |
| 1926 | મુરાદાબાદ વર્કશોપ કેરેજ અને વેગન ઓવરહોલ માટે સ્થાપિત. |
| 1952 | ઉત્તરીય રેલવે રચાઈ; દિલ્લી, અંબાલા, ફિરોઝપુર મૂળ વિભાગ બન્યા. |
| 1953 | લખનૌ વિભાગ O&RR વિભાગમાંથી કોતરાયો. |
| 1988 | મુરાદાબાદ વિભાગ ઉત્તરાખંડ અને પશ્ચિમ યુ.પી.ને સેવા આપવા માટે સર્જાયો. |
| 1997 | આનંદ વિહાર ટર્મિનલ નવી દિલ્લીને ઓછી ગીચ બનાવવા મંજૂર. |
| 2005 | દિલ્લી–આગ્રા–દિલ્લી મુખ્ય લાઇન પ્રથમ 150 km/h શતાબ્દી WAP-5 સાથે મળી. |
| 2018 | દિલ્લી વિભાગે 100 % LED સ્ટેશન લાઇટિંગ પ્રાપ્ત કરનાર પ્રથમ બન્યો. |
| 2020 | અંબાલા વિભાગમાં LPG-RET (રેલવે પર્યાવરણ-મિત્ર ટ્રેન) ટ્રાયલ. |
| 2023 | ફિરોઝપુર વિભાગે ETCS-L1 (કવચ) 312 RKM અમૃતસર–જલંધર–લુધિયાણા વિભાગ પર પૂર્ણ કર્યું. |
4. વર્તમાન સ્થિતિ અને તાજેતરના અપડેટ્સ (2023-24)
- કવચ (સ્વદેશી ATP): NR પર 1 200 RKM મંજૂર; દિલ્લી–આગ્રા અને અંબાલા–લુધિયાણા પર પાયલટ.
- અમૃત ભારત (પુશ-પુલ): નવી દિલ્લી–અયોધ્યા અને આનંદ વિહાર–માલદા 30 ડિસે 2023 ના રોજ ફ્લેગ ઓફ.
- વંદે ભારત (2.0): દિલ્લી–અંબાલા–ચંડીગઢ અને દિલ્લી–દેહરાદૂન VB સેવાઓ (16 ટ્રિપ/અઠવાડિયો).
- સ્ટેશન પુનર્વિકાસ (અમૃત સ્ટેશન): NR હેઠળ 54 સ્ટેશન – ફક્ત દિલ્લી વિભાગમાં 14 (ઇજ્જતનગર, સહારનપુર, અલીગઢ, વગેરે).
- માલ ગલિયારા:
– EDFC (પૂર્વીય DFC) સંચાલનાત્મક મુઘલસરાઈ–ખુર્જા–દાદરી (મુરાદાબાદ વિભાગ).
– WDFC (પશ્ચિમી DFC) દાદરી અને તુઘલકાબાદ ખાતે દિલ્લી વિભાગમાં પ્રવેશે છે. - ગ્રીન પહેલ: 1 028 MW સોલર છત મંજૂર; 40 % પહેલેથી જ શકુરબસ્તી, લખનૌ જંક્શન, મુરાદાબાદ પર સ્થાપિત.
- પ્રગતિમાં નવી લાઇનો:
– ચંડીગઢ–સહનેવાલ–લુધિયાણા 3જી લાઇન (ખર્ચ ₹2 018 કરોડ, 97 km).
– ઋષિકેશ–કર્ણપ્રયાગ (125 km, ચાર-ધામ પ્રોજેક્ટ) – 65 % પૂર્ણ. - બજેટ 2024-25 ફાળવણી: ઉત્તરીય રેલવે માટે ₹18 900 કરોડ (બધા વિભાગોમાં સૌથી વધુ).
5. પરીક્ષા માટે ઝડપી હકીકતો
- NR માં સૌથી લાંબું પ્લેટફોર્મ: ગોરખપુર (હવે NER હેઠળ છે પરંતુ 1952 સુધી NR નો ભાગ હતું).
- સૌથી ઊંચો રેલ પુલ: ચેનાબ (NR માં નથી) – NR નો સૌથી ઊંચો ચક્કી (66 m) પઠાણકોટ–જોગીન્દર નગર પર છે.
- ઉત્તરીય રેલવે નેટવર્ક: 7 114 માર્ગ કિમી (2023) – IR ના 12 %.
- કર્મચારી સંખ્યા: 1.03 લાખ (વિભાગોમાં સૌથી વધુ).
- પેસેન્જર કમાણી હિસ્સો: IR ના 28 % (દિલ્લી હબને કારણે).
- યુનેસ્કો વારસો: કાલકા–શિમલા અને છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનસ (મુંબઈ) – ફક્ત કાલકા–શિમલા NR માં આવે છે.
BETA
