शॉर्टकट विधियाँ
NEET:
-
श्रेणी LCR सर्किट:
-
पावर फैक्टर (P.F) = Cos θ = R/Z
-
इम्पेडेंस Z = √(R^2 + (Xl - Xc)^2) जहाँ R = 10 Ω, XL (भिन्नात्मक प्रतिरोध) = 2πfL = 2 × π × 50 × 0.2 = 62.83 Ω XC (क्षैतिज प्रतिरोध) = 1/(2πfC) = 1/(2 × π × 50 × 200 × 10^-6) = 159.15 Ω
-
Z = √(10^2 + (62.83 - 159.15)^2) = 162.47 Ω अतः, P.F. = Cos θ = 10/162.47 = 0.0616
-
समानुपरि LCR सर्किट:
-
अनुमति (Y) = √(G^2 + (B - C)^2) जहाँ G = 1/R = 1/10 = 0.1 S B (भिन्नात्मकता के कारण अनुमति) = 2πfL = 2 × π × 50 × 0.2 = 62.83 S C (क्षैतिजता के कारण अनुमति) = 2πfC = 2 × π × 50 × 200 × 10^-6 = 159.15 S
-
Y = √(0.1^2 + (62.83 - 159.15)^2) = 162.47 S
-
P.F. = Cos θ = G/Y = 0.1/162.47 = 0.000616
-
वोल्टेज, आयरेंस और फ्रीक्वेंसी के साथ श्रेणी LCR सर्किट:
- पावर फैक्टर (P.F) = Cos θ = R/(V/I) = R x I/V = 10 × 1/100 = 0.1
CBSE बोर्ड परीक्षाएं:
-
श्रेणी LCR सर्किट:
- पावर (P) = I^2 x R P = (1)^2 x 10 = 10 वाट
-
समानुपरि LCR सर्किट:
- इम्पेडेंस Z = √(R^2 + (Xl - Xc)^2) = 162.47 Ω
- आयरेंस I = V/Z = 100/162.47 = 0.616 A
- पावर (P) = I^2 x R = (0.616)^2 x 10 = 3.82 वाट
-
वोल्टेज, आयरेंस और फ्रीक्वेंसी के साथ श्रेणी LCR सर्किट:
-
पावर (P) = V x I x Cos θ P = 100 x 1 x 0.1 = 10 वाट