ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ

ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು:

ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಅಸ್ಸಾಂ
ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ
ಬಿಹಾರ
ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ್ ಗೋವಾ
ಗುಜರಾತ್
ಹರ್ಯಾಣವು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಝಾರ್ಖಂಡ್
ಕರ್ನಾಟಕ
ಕೇರಳ
ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಮಣಿಪುರ
ಮೇಘಾಲಯ
ಮಿಜೋರಾಂ
ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್
ಒಡಿಶಾ
ಪಂಜಾಬ್
ರಾಜಸ್ಥಾನ
ಸಿಕ್ಕಿಂ
ತಮಿಳುನಾಡು
ತೆಲಂಗಾಣ
ತ್ರಿಪುರ
ಉತ್ತರಾಖಂಡ್
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ

ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು:

ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು
ಚಂಡೀಗಢ್
ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ & ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು
ದೆಹಲಿ
ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ
ಪುದುಚೇರಿ
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಲಡಾಖ್

ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

ಭಾರತವು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉಳಿದ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ.
ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 1.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶಗಳು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪ್ರಕಾರ:

ರಷ್ಯಾ (17,124,442 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಕೆನಡಾ (9,984,670 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಚೀನಾ (9,706,961 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (9,629,091 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಬ್ರೆಜಿಲ್ (8,515,767 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ (7,692,924 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು)

ಭಾರತದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: 3.28 ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು

ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 3,287,263 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು.
ಭೂಪ್ರದೇಶ: 2,973,193 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶ: 3,140,70 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ಭಾರತದ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಸುಮಾರು 2.4% ರಷ್ಟಿದೆ.

ಹೋಲಿಕೆಗಳು:

ಭಾರತವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ಗಿಂತ 12 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು ಜಪಾನ್‌ಗಿಂತ 8 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ (ಎಲ್ಲಾ 28 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ) ಸುಮಾರು 3/4ರಷ್ಟಿದೆ. - ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣತಮ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ಸಮುದ್ರಗಳು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ಕಿರಿದಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ದಕ್ಷಿಣತಮ ಬಿಂದುವು ಇಂದಿರಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಿಂದ ದೂರವಿಲ್ಲದ ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, 2004ರ ಸುನಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮುಳುಗಿದೆ.
ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ದ್ವೀಪಗಳು ಇತರ ದ್ವೀಪ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ.
ಭಾರತವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ的距离ವು ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 30 ಡಿಗ್ರಿಗಳು), ಆದರೆ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದೂರ (ಸುಮಾರು 3200 ಕಿಮೀ) ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ದೂರಕ್ಕಿಂತ (ಸುಮಾರು 3000 ಕಿಮೀ) ಹೆಚ್ಚು.
ಭಾರತವು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವತಮ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮತಮ ಬಿಂದುಗಳ ನಡುವೆ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಸಮಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ಭಾರತದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮೆರಿಡಿಯನ್ (82 ಡಿಗ್ರಿ 30 ನಿಮಿಷ ಪೂರ್ವ) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೇಖೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಭೂಮಿಯ ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ 23 ಡಿಗ್ರಿ 26 ನಿಮಿಷ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಪಿತ ರೇಖೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ಎರಡು ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ಹಿಮಾಲಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಆಧಾರವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ತುದಿಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದ್ವೀಪಪ್ರಾಯ ಪೀಠಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಿಂದ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದವರೆಗೆ, ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಮಿರ್ಜಾಪುರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಭಾರತದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮೆರಿಡಿಯನ್ (82 ಡಿಗ್ರಿ 30 ನಿಮಿಷ ಪೂರ್ವ) ಸಮಯವನ್ನು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದಂತೆ, ದೇಶದ ಅಕ್ಷಾಂಶ ವಿಸ್ತಾರದ (ಭೂಮಿಯ ಸಮಭಾಜಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಾನ) ಕಾರಣದಿಂದ ದಿನದ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಉದ್ದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಂಡಮಾನ್, ನಿಕೋಬಾರ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ಕರಾವಳಿಯು ಸುಮಾರು 5,423 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ的距离ವು ಸುಮಾರು 2093.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು.
ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಡಲತೀರಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು 43% ಕರಾವಳಿಯು ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, 11% ಕಡಲತೀರವು ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ತೀರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಮತ್ತು 46% ಕಡಲತೀರವು ಮೆತ್ತನೆಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವು K2 ಆಗಿದೆ, ಇದು 8611 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, K2ವು ಗಿಲ್ಗಿಟ್-ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಂಚನಜಂಗಾ ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಡಿಯೊಳಗಿನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು 8598 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದೆ.
ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯು ವಿಶ್ವದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಮರುಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 200,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.
ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣು ಮರಳಿನಿಂದ ಮರಳು-ಲೋಮ್ ಮಣ್ಣಿನವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಖಾತೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರುಗಳು ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ 12 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (ಸುಮಾರು 22.2 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು) ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.
ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

ಆಯಾಮಗಳು:

ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ的距离: 3214 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ的距离: 2933 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದ: 7516.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ಭೂಸೀಮೆಯ ಉದ್ದ: 15,200 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ಒಟ್ಟು ಭೌಗೋಳಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶ: 3,287,263 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಭಾರತದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ: 2.4%
ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ: 18.1%
ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮುದ್ರ: 12 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲ್‌ಗಳು
ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕಿತ ವಲಯ: 24 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲ್‌ಗಳು
ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ: 200 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲ್‌ಗಳು
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ನದಿ: ಗಂಗಾ
ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರ: ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರ
ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದು: ಮೌಂಟ್ ಕಾಂಚನಜಂಗಾ (8586 ಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಹಿಮಾಲಯದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದು: K2 (8848 ಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬಿಂದು: ಕುಟ್ಟನಾಡ್ (-2.2 ಮೀಟರ್‌ಗಳು)
ಭಾರತದ ಉತ್ತರತಮ ಬಿಂದು: ಸಿಯಾಚಿನ್

ಕರಾಕೋರಾಮ್ ಬಳಿಯ ಹಿಮನದಿ:

ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣತಮ ಬಿಂದುವು ಇಂದಿರಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಗ್ರೇಟ್ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮತಮ ಬಿಂದುವು ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಘೂರ್ ಮೋಟಾ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದೆ.
ಭಾರತದ ಪೂರ್ವತಮ ಬಿಂದುವು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಿಬಿತು ಆಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವು K2 ಆಗಿದೆ, ಇದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬಿಂದುವು ಕುಟ್ಟನಾಡ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.

ಗಡಿಗಳು:

ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಟಿಬೆಟ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಚೀನಾ (ಗಡಿ ಉದ್ದ: 4057 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು), ಭೂತಾನ್ (ಗಡಿ ಉದ್ದ: 699 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ (ಗಡಿ ಉದ್ದ: 1751 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಜೊತೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಭೂತಾನ್, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಡಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್, ಮುಖ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಲೈನ್ ಆಫ್ ಅಕ್ಟುವಲ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ ವಿಸ್ತಾರವು ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಸುಮಾರು 30 ಡಿಗ್ರಿಗಳು. ಆದರೆ, ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದೂರ (ಸುಮಾರು 3200 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ದೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಚಿನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಚಿನ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳು:

ಈಶಾನ್ಯ:

ಭಾರತವು ಅತ್ಯಂತ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ (ಬರ್ಮಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಜೊತೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗಡಿಯು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಪೂರ್ವ:

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಭಾರತದಿಂದ ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಮೈದಾನದ ವಾಟರ್ಷೆಡ್ ಪ್ರದೇಶ, ಬಾರಕ್ ವ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯು 4,096 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ:

ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪಂಜಾಬ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯು 3,323 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.
ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವು ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯು 211 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪಂಜಾಬ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯು 3,323 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.
ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವು ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯು 2,120 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ:

ಭಾರತವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಶ್ರೀಲಂಕವು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮನ್ನಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಭಾರತದಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜ್ಯಗಳು:

ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ:** ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ್ (ಭಾರತ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ:** ಇಲ್ಲ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಿಜೋರಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ತ್ರಿಪುರ, ಅಸ್ಸಾಂ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.
ಭೂತಾನ್: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಅಸ್ಸಾಂ
ಚೀನಾ: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ್, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ನೇಪಾಳ್: ಬಿಹಾರ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್:** ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಮಣಿಪುರ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನ:** ಜಮ್ಮು & ಕಾಶ್ಮೀರ, ಪಂಜಾಬ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಗುಜರಾತ್

ಭಾರತದ ಭೌತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

ಭಾರತವನ್ನು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಭೌತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು: ಉತ್ತರ ಪರ್ವತಗಳು, ಉತ್ತರ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಪ್ರಾಯ ಪೀಠಭೂಮಿ. ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪರ್ವತಗಳು 2. ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಮೈದಾನಗಳು

ಭಾರತದ ದ್ವೀಪಪ್ರಾಯ ಪ್ರದೇಶ

ಇದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವೂ ಇದೆ, ಕರಾವಳಿ ಮೈದಾನಗಳು, ಇವು ದ್ವೀಪಪ್ರಾಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತವೆ.
ಹಿಮಾಲಯವು ವಿಶ್ವದ ಯುವ ಕುಸಿತ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಭಾರತವನ್ನು ಉತ್ತರ, ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತವೆ.
ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪರ್ವತಗಳು ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.
ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಮೈದಾನಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ನದಿಗಳು ತಂದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.
ದ್ವೀಪಪ್ರಾಯ ಭಾರತವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಕಠಿಣ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಕರಾವಳಿ ಮೈದಾನಗಳು ದ್ವೀಪಪ್ರಾಯ ಭಾರತವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ನದಿಗಳು ತಂದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಕರಾಕೋರಾಂ ಪರ್ವತಗಳು

ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಕರಾಕೋರಾಂ ಪರ್ವತಗಳು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡಾಗಿವೆ. ಇವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಕರಾಕೋರಾಂ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ಕರ್, ಲಡಾಖ್ ಮತ್ತು ಪಿರ್‌ಪಂಜಾಲ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಝೆಲಮ್ ನದಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ: ಹಿಮಾದ್ರಿ, ಹಿಮಾಚಲ್ ಮತ್ತು ಸಿವಾಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು. ಇವು ಸುಮಾರು 2400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದ್ದು, 240 ರಿಂದ 320 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಗಲದವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಶ್ರೇಣಿಯು ಹಿಮಾಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೂರು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ: ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ (8848 ಮೀಟರ್‌ಗಳು), K-2 ಅಥವಾ ಮೌಂಟ್ ಗಾಡ್ವಿನ್ ಆಸ್ಟಿನ್ (8611 ಮೀಟರ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ಕಾಂಚನಜಂಗಾ (8598 ಮೀಟರ್‌ಗಳು).

ಈ ಎತ್ತರಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟಲು ಕೆಲವೇ ದಾರಿಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಪ್ಕಿ ಲಾ, ಜೆಲೆಪ್ ಲಾ ಮತ್ತು ನಾಥು ಲಾ ಸೇರಿವೆ.