ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ಯೂನಿಯನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಮಿಷನ್ (ಯುಪಿಎಸ್ಸಿ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 315
• ಕಾರ್ಯ: ಕೇಂದ್ರ ಸೇವೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು
• ರಚನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ 9-12 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಸಿಎಸ್ಇ) ನಡೆಸುತ್ತದೆ
  • ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ
  • ಕಂಬೈಂಡ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ 1937ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು 1950ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು
• ರಾಜ್ಯ ಪಿಎಸ್ಸಿಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಯುಪಿಎಸ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ಪಿಎಸ್ಸಿಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ

ರಾಜ್ಯ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಮಿಷನ್ (ಆರ್‌ಪಿಎಸ್ಸಿ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 315
• ಕಾರ್ಯ: ರಾಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು
• ರಚನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸದಸ್ಯರು: 2 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ರಾಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ
  • ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಕಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 1954ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ
• ಯುಪಿಎಸ್ಸಿಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಆರ್‌ಪಿಎಸ್ಸಿ ರಾಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಆದರೆ ಯುಪಿಎಸ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಭಾರತ (ಇಸಿಐ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 324
• ಕಾರ್ಯ: ಸಂಸತ್, ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹಾಗೂ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಕಚೇರಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (CEC): ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು: 2 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ
  • ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ
  • ಆದರ್ಶ ನಡತೆ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 1950 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ
• ಮುಖ್ಯ ಪದ: ಆದರ್ಶ ನಡತೆ ಸಂಹಿತೆ (MCC) ಯನ್ನು ECI ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ
• ಉದಾಹರಣೆ: ECI 2019 ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು

ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 280
• ಕಾರ್ಯ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಹಣಕಾಸು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಇತರ 2 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ
  • ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: ಮೊದಲ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ 1951 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ
• ಮುಖ್ಯ ಪದ: ಅನುದಾನ ಸಹಾಯವೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಹಣಕಾಸು ಸಹಾಯ
• ಉದಾಹರಣೆ: 14ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ (2010-2020) ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ 14% ತೆರಿಗೆ ಪಾಲನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು

ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಮತ್ತು ಮಹಾಲೇಖಾಪಾಲ (CAG)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 148
• ಕಾರ್ಯ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಡಿಟ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಸರಿಯಾದ ಖರ್ಚನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು
• ರಚನೆ:
  • CAG: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಡಿಟ್ ಮಾಡುವುದು
  • ಆಡಿಟ್ ವರದಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1950 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ
• ಮುಖ್ಯ ಪದ: CAG ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಆಡಿಟರ್ ಆಗಿದೆ
• ಉದಾಹರಣೆ: CAG ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಖರ್ಚನ್ನು ಆಡಿಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ

ಎಸ್ಸಿ, ಎಸ್ಟಿ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗಗಳು

ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCSC)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1989 (ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ)
• ಕಾರ್ಯ: ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು
• ರಚನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸದಸ್ಯರು: 10 ಸದಸ್ಯರು (1 ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು 1 ಎಸ್ಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ)
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ತಾರತಮ್ಯದ ದೂರುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು
  • ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1989 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ

ಅನುಸೂಚಿತ ಪಂಗಡಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCST)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1990 (ಸಂಸತ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ)
• ಕಾರ್ಯ: ಅನುಸೂಚಿತ ಜನಾಂಗಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸದಸ್ಯರು: 10 ಸದಸ್ಯರು (1 ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು 1 ಅನುಸೂಚಿತ ಜನಾಂಗದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೇರಿ)
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ತಾರತಮ್ಯದ ದೂರುಗಳ ತನಿಖೆ
  • ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗೆ ಕ್ರಮಗಳ ಶಿಫಾರಸು
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 1990ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಆಯೋಗ (NCBC)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 2002 (ಸಂಸತ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ)
• ಕಾರ್ಯ: ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (OBC) ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸದಸ್ಯರು: 10 ಸದಸ್ಯರು (1 ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು 1 OBC ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೇರಿ)
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ತಾರತಮ್ಯದ ದೂರುಗಳ ತನಿಖೆ
  • ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗೆ ಕ್ರಮಗಳ ಶಿಫಾರಸು
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ

ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಕಲಮು 165
• ಕಾರ್ಯ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿ, ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ
• ನೇಮಕ:
  • ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ
  • ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: ಮೊದಲ AG ನೇಮಕ 1950ರಲ್ಲಿ
• ಮುಖ್ಯ ಪದ: AG ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾರ

ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ ಮಂಡಳಿ (ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 279A (122ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2015ರಿಂದ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)
• ಕಾರ್ಯ: ಜಿಎಸ್‌ಟಿಯ ದರಗಳು, ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು
• ರಚನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು
  • ಸದಸ್ಯರು: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, 3 ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ 2 ಸದಸ್ಯರು
• ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಜಿಎಸ್‌ಟಿಯ ದರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ
  • ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
  • ಜಿಎಸ್‌ಟಿಯ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 2017ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ
• ಮುಖ್ಯ ಪದ: ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿಯು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ
• ಉದಾಹರಣೆ: ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿಯು ವಿವಿಧ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ 5% ಮತ್ತು 12% ತೆರಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು