आपल्याला माहिती आहे की आपल्या पृथ्वीला दैनंदिन इतिहास आहे. आज आपण पाहतो ते पृथ्वी आणि त्याचे भूभाग खूप जुन्या काळापासून विकसित झाले आहेत. सध्याच्या अंदाजानुसार पृथ्वी सुमारे 460 दशक वर्षांपूर्वीची आहे. या दीर्घ काळात त्यावर आंतरिक आणि बाह्य शक्तींद्वारे घडलेल्या बदलांचा अनुभव झाला आहे. या शक्तींने पृथ्वीच्या विविध सतह आणि अंतर्गत भूलक्षणांना आकार देण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका निभावी आहे. आपण आधीच भौतिक भूगोलाच्या पायाभूत संकल्पना (NCERT, 2006) गीता मध्ये प्लेट टेक्टॉनिक्स आणि पृथ्वीच्या प्लेट्सच्या हालचालीवर अभ्यास केला आहे. आपल्याला माहिती आहे की दशकांपूर्वी भारतीय प्लेट ध्रुवापासून दक्षिणेला होता? आपल्याला माहिती आहे की तो खूप मोठा आकाराचा होता आणि ऑस्ट्रेलियन प्लेट त्याचा एक भाग होता? दशकांत या प्लेटला अनेक भागांमध्ये तुटले आणि ऑस्ट्रेलियन प्लेट आग्नेय दक्षिणेला आणि भारतीय प्लेट उत्तरेला हलवला. आपण भारतीय प्लेटच्या हालचालीमधील विविध टप्प्यांना मॅप करू शकता? भारतीय प्लेटचे आजही उत्तरेला हलवले जात आहे आणि त्यामुळे भारताच्या उपमहाद्वीपाच्या भौतिक वातावरणावर महत्त्वाचे परिणाम होत आहेत. भारतीय प्लेटच्या उत्तरेला हलवल्याचे काही महत्त्वाचे परिणाम नाविन्यपूर्ण करू शकता?

या आंतरिक आणि बाह्य शक्तींच्या गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेत आणि प्लेटांच्या आडव्या हालचालीत भारताच्या उपमहाद्वीपात सध्या सक्रिय असलेली भूगर्भ संरचना आणि भूलक्षण प्रक्रिया निर्माण झाली आहेत. भूगर्भ संरचना आणि रचनांच्या वेगवेगळ्या प्रकारानुसार भारत एक मोठ्या प्रमाणात तीन भूगर्भ विभागांमध्ये विभागला जाऊ शकतो. या भूगर्भ प्रदेश साधारणपणे भौतिक भूलक्षणांच्या रूपात आहेत:

(आ) पेनिन्सुलर ब्लॉक
(ब) हिमालय आणि इतर पेनिन्सुलर पर्वत
(भ) इंदू-गंगा-ब्रह्मपुत्र मैदान.

पेनिन्सुलर ब्लॉक

पेनिन्सुलर ब्लॉकच्या उत्तरी मर्यादा काच्च ते उत्तर पूर्व दिग्दर्शकानुसार अनियमित रेषेने रेखांकीत केलेली आहे, जी अरावली पर्वतरांगेच्या पश्चिमी भागात दिल्लीजवळ चालते आणि नंतर यमुना आणि गंगा या नदींशी सुमारे समांतर चालते राजमहल पर्वत आणि गंगा डेल्टापर्यंत. याशिवाय, उत्तर पूर्व भागातील कार्बी अंग्लो आणि मेघालय पठार आणि पश्चिम भागातील राजस्थानही या ब्लॉकच्या विस्ताराचे आहेत. पश्चिम বেঙ্গল मधील মালদা ফল্ট द্বारা উত্তরপূর্বাংশ চোটানাগপুর পঠার থেকে পৃথক করू হয়েছে. রাজस্থান मधील उपडी आणि इतर उपडीपणाचे भूलक्षण या ब्लॉकवर ओलांडलेली आहेत.

पठार मुख्यपणे एक मोठ्या प्रमाणात अत्यंत जुन्या ग्नेयिस्त आणि ग्रॅनिट्सच्या जटिल संगठनाने रूपांतरित झालेला आहे, ज्यामुळे तो मोठा भाग घटक बनला आहे. कॅम्ब्रियन काळापासून पठार एक कठोर ब्लॉक म्हणून दिसत आहे, फक्त त्याच्या काही पश्चिमी तटांचा उपडीत असलेला भाग आणि काही इतर भाग भूकंपकमीत घटक बनलेले आहेत, पण मूळ आधार प्रभावी टाळलेला नाही. इंडो-ऑस्ट्रेलियन प्लेटचा भाग म्हणून त्यावर विविध उंचीच्या हालचाली आणि ब्लॉक फॉल्टिंगचा अनुभव झाला आहे. नर्मदा, तापी आणि महानदीच्या आर्पित खोडांचे खोड आणि सत्पुरा ब्लॉक पर्वत यांचे काही उदाहरण आहेत. पठार मुख्यपणे आरावली पर्वत, नल्लामाळा पर्वत, जावादी पर्वत, वेलिकोंडा पर्वत, पल्कोंडा पर्वतरांग आणि महेंद्रगिरी पर्वत इत्यादी पुरातन आणि अवशेषात्मक पर्वतांनी भरलेला आहे. येथील नद्यांचे खोड थंड आणि कमी अवकाश असल्याने त्यांचा अवकाश कमी आहे.

आपण भूगोलाच्या पहिल्या भागातील प्रयोगशाळा कार्य (NCERT, 2006) गीता अभ्यासात अवकाश गणना करण्याची पद्धत ओळखली आहे. आपण हिमालयीन आणि पेनिन्सुलर नद्यांचा अवकाश गणना करू शकता आणि त्यांची तुलना करू शकता?

भारत कीटकन बेल्टमध्ये जाण्या�पूर्वी अनेक पूर्व जाण्याऐवजी डेल्टा निर्माण करतात. महानदी, कृष्णा, कावेरी आणि गोदावरी या नदींने निर्माण केलेले डेल्टा महत्त्वाचे उदाहरण आहेत.

हिमालय आणि इतर पेनिन्सुलर पर्वत

हिमालय आणि इतर पेनिन्सुलर पर्वत पेनिन्सुलर ब्लॉकपेक्षा युवा, कमकुवत आणि लवकर फुटण्यासारखे आहेत. म्हणून, त्यांवर आजही बाह्य आणि आंतरिक शक्तींच्या गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेचा अनुभव आहे, ज्यामुळे फॉल्ट्स, फोल्ड्स आणि थ्रस्ट मैदान निर्माण होतात. या पर्वत भूकंपित मूलभूत घटक आहेत, ज्यांना झालेल्या फॉल्ट्सने अवयवीत केलेले आहेत आणि त्यांची झालेली हालचाली युवा टप्प्यात आहे. या टप्प्यात झालेल्या भूलक्षणांचे काही उदाहरण खोड, V आकाराचे खोड, धावपधाव, पाण्याचे पातळ, इत्यादी आहेत.

इंदू-गंगा-ब्रह्मपुत्र मैदान

भारताचा तिसरा भूगर्भ विभाग इंदू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्र नदींने निर्माण केलेले मैदान घटक आहे. मूळचे भूलक्षण एक भौगोलिक सिंचाई खोड होते ज्यात हिमालयीन पर्वत निर्मितीच्या तिसऱ्या टप्प्यात अंदाजे 64 दशक वर्षांपूर्वी जास्तीत जास्त विकसित झाले. तेव्हापासून या मैदानात हिमालयीन आणि पेनिन्सुलर नद्यांने आणलेल्या उपावृत्तींने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने धावलेल्या भूद्रव्यांने