आपण जाणतोय की नकाशा एक महत्त्वाचा भूगर्भीय साधन आहे. आपण सोबत जाणतोय की नकाशे प्रमाणावर आणि कार्यानुसार वर्गीकरण केले जातात. भाग 1 मध्ये उल्लेखलेले स्थलीय नकाशे भूगर्भशास्त्राच्या शैक्षणिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. ते आधार नकाशे म्हणून काम करतात आणि इतर सर्व नकाशे रेषेत करण्यासाठी वापरले जातात.

स्थलीय नकाशे, ज्याला सामान्य उद्देशाचे नकाशे म्हणतात, अधिक मोठ्या प्रमाणावर रेषेत केले जातात. या नकाश्यांमध्ये प्राकृतिक आणि सांस्कृतिक गुणधर्म जसे की प्रकोप, वनस्पती, पाण्याचे भाग, शेतीची जमीन, स्थलगत आणि पाठदुर्गमाध्यमे इत्यादी दर्शविले जातात. या नकाशे प्रत्येक देशाच्या राष्ट्रीय नकाशा संस्थेने तयार आणि प्रकाशित केले जातात. उदाहरणार्थ, भारताच्या सर्व भागासाठी भारताच्या नकाशा तयार करते भारताच्या नकाशा सर्विसचे तत्त्व. स्थलीय नकाशे वेगवेगळ्या प्रमाणावर नकाशांच्या श्रृंखलेमध्ये रेषेत केले जातात. त्यामुळे, दिलेल्या श्रृंखलेत सर्व नकाशे एकसमान संदर्भ बिंदू, प्रमाण, प्रक्षेपण, परंपरागत चिन्हे, प्रतिके आणि रंग वापरतात.

भारतातील स्थलीय नकाशे दोन श्रृंखलांमध्ये तयार केले जातात, म्हणजे भारत आणि प्रसारित देशांची श्रृंखला आणि महाजागतिक नकाशा श्रृंखला.

भारत आणि प्रसारित देशांची श्रृंखला: भारत आणि प्रसारित देशांच्या श्रृंखलेखांचे तयार करणे भारताच्या नकाशा सर्विसने 1937 मध्ये दिलेल्या दिली सर्विस काँफरन्समध्ये परत चौकशी करण्यापर्यंत भारताच्या नकाशा सर्विसने तयार केले जात होते. त्यानंतर, प्रसारित देशांसाठी नकाशे तयार करणे बंद केले गेले आणि भारताच्या नकाशा सर्विसने जागतिक नकाशा श्रृंखलेसाठी दिलेल्या नियमांनुसार भारतासाठी स्थलीय नकाशे तयार आणि प्रकाशित करण्यास लगेच बसले. तथापि, नवीन श्रृंखलेखांच्या खात्यात भारताच्या नकाशा सर्विसने बंद झालेल्या भारत आणि प्रसारित देशांच्या श्रृंखलेचे नंबरिंग प्रणाली आणि रचना योजना जतन केली राहिली.

भारतातील स्थलीय नकाशे $1: 10,00,000$, $1: 250,000,1: 1,25,000,1: 50,000$ आणि $1: 25,000$ प्रमाणावर तयार केले जातात ज्यामुळे $4^{\circ}\times 4^{\circ}, 1^{\circ}\times 1^{\circ}, 30^{\prime}\times 30^{\prime}$, $15^{\prime}\times 15^{\prime}$ आणि $5^{\prime}\times 7^{\prime} 30^{\prime \prime}$ ची अक्षांशी आणि अक्षांशी व्याप्ती मिळते. या सर्व स्थलीय नकाशांची नंबरिंग प्रणाली चित्र 5.1 (पान 51 वर) मध्ये दर्शविली आहे.

महाजागतिक नकाशा श्रृंखला: महाजागतिक नकाशा श्रृंखलेखांच्या खात्यातील स्थलीय नकाशे एक प्रमाणित नकाशा तयार करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत जो एक प्रमाणावर $1: 10,00,000$ आणि $1: 250,000$ च्या प्रमाणावर सर्व जगासाठी तयार केले जातात.

स्थलीय नकाशे वाचणे: स्थलीय नकाशे वाचणे सोपे आहे. याला वाचकाला नकाश्यावरील चिन्हे, परंपरागत चिन्हे आणि रंगांबद्दल जाणीव मिळावी लागते. स्थलीय पानांवरील परंपरागत चिन्हे आणि प्रतिके चित्र 5.2 (पान 52 वर) मध्ये दर्शविले आहेत.

प्रकोप दर्शविण्याचे पद्धती

पृथ्वीची पोहोच एकसम नाही आणि ती पहाटेपासून पहाटेपर्यंत भिन्न होते. पृथ्वीच्या पोहोचाची वाढ आणि गहाळ भूगर्भीय गुणधर्म किंवा प्रकोप गुणधर्म म्हणून ओळखले जाते. या गुणधर्मांचा नकाशा प्रकोप नकाशा म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हणून म्हण�