क्रीडा पुरस्कार

1. भारतातील क्रीडा पुरस्कार – विहंगावलोकन

• सर्वोच्च क्रीडा सन्मान: मेजर ध्यानचंद खेल रत्न पुरस्कार (पूर्वीचा राजीव गांधी खेल रत्न).
• स्थापना: १९९१-९२ (प्रथम १९९२ मध्ये प्रदान).
• मंत्रालय: युवा व्यवहार व क्रीडा, भारत सरकार.
• निवड समिती: मंत्रालय + SAI + राष्ट्रीय क्रीडा महासंघ + क्रीडा मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखालील निवड समिती.

2. राष्ट्रीय क्रीडा पुरस्कार (वार्षिक)

3. नामांतर आणि पुनर्ब्रँडिंग

• २०२१ ऑगस्ट: राजीव गांधी खेल रत्न याचे नामांतर मेजर ध्यानचंद खेल रत्न असे करण्यात आले.
• पुरस्कारांचे ब्रीदवाक्य: “खेलो इंडिया, फिटनेस इंडिया”.

4. प्रथम वस्तुस्थिती

• प्रथम महिला खेल रत्न: कर्णम मल्लेश्वरी (वेटलिफ्टिंग, १९९५).
• प्रथम पॅरा-क्रीडापटू खेल रत्न: देवेंद्र झाझरिया (जावेलिन, २०१७).
• प्रथम संघ खेळ खेल रत्न: सचिन तेंडुलकर (क्रिकेट, १९९८).
• प्रथम द्रोणाचार्य आजीवन: ओ.एम. नंबियार (२००२).
• प्रथम परदेशी प्रशिक्षक द्रोणाचार्य: बी.आय. फर्नांडिस (क्यूबा जन्म, १९८५).

5. वर्षानुसार अलीकडील पुरस्कारविजेते (२०२३)

6. द्रोणाचार्य vs ध्यानचंद पुरस्कार

• द्रोणाचार्य: सक्रिय प्रशिक्षक (नियमित) किंवा ≥६० वर्षे वय आणि २० वर्षे प्रशिक्षण (आजीवन).
• ध्यानचंद: निवृत्त क्रीडापटूंना खेळातील आजीवन योगदानासाठी दिला जातो.

7. एकओळी पुनरावलोकन तथ्ये

• खेल रत्नाचे रोख पारितोषिक ₹७.५ लाख वरून ₹२५ लाख पर्यंत २०१८ मध्ये वाढवण्यात आले.
• एकाच वर्षात दिलेले अर्जुन पुरस्कारांची कमाल संख्या: २९ (२०२०).
• तेंडुलकरपूर्वी अर्जुन आणि खेल रत्न दोन्ही मिळवणारा एकमेव क्रिकेटपटू: कोणीही नाही.
• १९६१: अर्जुन स्थापना; १९८५: द्रोणाचार्य; २००२: ध्यानचंद.
• MAKA ट्रॉफी ही आंतर-विद्यापीठ स्पर्धांमध्ये सर्वोत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या विद्यापीठासाठी आहे.

8. आंतरराष्ट्रीय क्रीडा पुरस्कार (RRB मध्ये विचारले)

9. MCQ सराव (१५+ प्रश्न)

10. द्रुत पुनरावलोकन सारणी (स्मरण सोपे)

शेवटची टीप: प्रत्येक RRB GK विभागात क्रीडा पुरस्कारांवर २-३ प्रश्न असतात – प्रथम, रोख पारितोषिक, नामांतर वर्ष आणि अलीकडील २०२३ ची नावे लक्षात ठेवा.