भारतीय संस्कृती

मुख्य संकल्पना आणि सूत्रे

१० सराव बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी कोणती जोडी चुकीची आहे? A. कुचिपुडी – आंध्र प्रदेश
   B. मोहिनीअट्टम – केरळ
   C. सत्त्रिया – आसाम
   D. कथकली – कर्नाटक

उत्तर: D
उपाय: कथकली हे केरळचे मूळ नृत्य आहे, कर्नाटकचे नाही.
शॉर्टकट: “कथा-कली” मध्ये “केरळ” लपलेले आहे.
संकल्पना टॅग: शास्त्रीय नृत्ये

2. रामनगरची ‘रामलीला’ युनेस्कोने कोणत्या वर्षी नोंदवली? A. २००५
   B. २००८
   C. २०१२
   D. २०१५

उत्तर: B
उपाय: रामलीला २००८ मध्ये युनेस्को अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत नोंदवली गेली.
शॉर्टकट: २००८ → ८ हा आकडा “रा” (राम) सारखा दिसतो.
संकल्पना टॅग: युनेस्को यादी

3. कोणत्या मंदिराला “ब्लॅक पॅगोडा” म्हणतात? A. जगन्नाथ पुरी
   B. कोणार्क सूर्य मंदिर
   C. बृहदीश्वर मंदिर
   D. मीनाक्षी मंदिर

उत्तर: B
उपाय: कोणार्क सूर्य मंदिर (ओडिशा) याला युरोपियन नाविकांनी ब्लॅक पॅगोडा म्हटले.
शॉर्टकट: काळा दगड + समुद्री नाविक → कोणार्क.
संकल्पना टॅग: मंदिरांची टोपणनावे

4. शास्त्रीय भाषेचा दर्जा कोणत्या मंत्रालयाकडून दिला जातो? A. मानव संसाधन विकास मंत्रालय
   B. संस्कृती मंत्रालय
   C. गृह मंत्रालय
   D. कायदा मंत्रालय

उत्तर: C
उपाय: संस्कृती मंत्रालयाच्या शिफारशीनुसार गृह मंत्रालय शास्त्रीय भाषेची अधिसूचना जारी करते.
शॉर्टकट: “शास्त्रीय” टॅग = “गृह” क्षेत्र.
संकल्पना टॅग: शास्त्रीय भाषा

5. ‘भरतनाट्यम’ नृत्य कोणत्या ग्रंथाशी संबंधित आहे? A. नाट्यशास्त्र
   B. अभिनय दर्पण
   C. शिलप्पदिकारम
   D. A आणि B दोन्ही

उत्तर: D
उपाय: नाट्यशास्त्र आणि अभिनय दर्पण हे दोन्ही त्याचा सैद्धांतिक आधार बनवतात.
शॉर्टकट: BN → ND (नाट्य-दृष्टी).
संकल्पना टॅग: नृत्य ग्रंथ

6. खालीलपैकी कोणते तंतुवाद्य नाही? A. सरोद
   B. संतूर
   C. शहनाई
   D. सितार

उत्तर: C
उपाय: शहनाई हे वाद्य वायुवाद्य आहे.
शॉर्टकट: शहनाई → “नाई” (नाक) = फुंकणे.
संकल्पना टॅग: वाद्ये

7. ‘संकीर्तन’ ही कलाप्रकार कोणत्या राज्याची आहे? A. पश्चिम बंगाल
   B. मणिपूर
   C. आसाम
   D. ओडिशा

उत्तर: B
उपाय: मणिपूरचे संकीर्तन युनेस्को यादीत आहे.
शॉर्टकट: मणिपूर → “मॅनिप्युलेट” (हाताळणे) गायन.
संकल्पना टॅग: युनेस्को नोंदी

8. कोणता सण भगवान कृष्णाच्या जन्मदिनाने साजरा केला जातो? A. जन्माष्टमी
   B. राधाष्टमी
   C. गीता जयंती
   D. होळी

उत्तर: A
उपाय: जन्माष्टमी कृष्णाच्या जन्माचे प्रतीक आहे.
शॉर्टकट: “जन्म” = जन्म.
संकल्पना टॅग: हिंदू सण

9. ‘हॉर्नबिल उत्सव’ कोणत्या राज्यात साजरा केला जातो? A. मिझोरम
   B. नागालँड
   C. मेघालय
   D. अरुणाचल प्रदेश

उत्तर: B
उपाय: नागालँडचा “उत्सवांचा उत्सव” म्हणजे हॉर्नबिल.
शॉर्टकट: हॉर्न-बिल → नागालँडचा पक्षी.
संकल्पना टॅग: राज्यस्तरीय उत्सव

10. खालीलपैकी कोणते युद्धनृत्य आहे? A. गरबा
    B. छाऊ
    C. लावणी
    D. भांगडा

उत्तर: B
उपाय: छाऊ (पुरुलिया, सेराईकेला, मयूरभंज) हे युद्धनृत्य आहे.
शॉर्टकट: छाऊ → “चौकीदारी” (राखण).
संकल्पना टॅग: लोकनृत्ये

५ मागील वर्षांचे प्रश्न

1. [RRB NTPC 2021] कोणत्या शहरात दर १२ वर्षांनी कुंभमेला भरतो? A. नाशिक
   B. उज्जैन
   C. हरिद्वार
   D. इलाहाबाद (प्रयागराज)

उत्तर: D
उपाय: प्रयागराज (संगम) येथे सर्वात मोठा कुंभ भरतो.
शॉर्टकट: “सर्व-एकत्र” संगम → सर्वात मोठा कुंभ.
संकल्पना टॅग: मेले

2. [RRB Group-D 2019] मोहिनीअट्टम नृत्याचा उगम कोणत्या राज्यात झाला? A. तामीळनाडू
   B. कर्नाटक
   C. केरळ
   D. आंध्र प्रदेश

उत्तर: C
उपाय: मोहिनीअट्टम हे केरळचे एकल शास्त्रीय नृत्य आहे.
शॉर्टकट: मोहिनी → “मलबार” किनारा.
संकल्पना टॅग: शास्त्रीय नृत्ये

3. [RRB NTPC 2016] कोणार्क सूर्य मंदिर कोणी बांधले? A. राजा राजा चोळ
   B. नरसिंहदेव प्रथम
   C. कृष्णदेव राय
   D. पुलकेशी द्वितीय

उत्तर: B
उपाय: पूर्व गंग वंशाचा राजा नरसिंहदेव प्रथम (१३वे शतक).
शॉर्टकट: नर-सिंह → नर-क (कोणार्क).
संकल्पना टॅग: मंदिर बांधकाम कर्ते

4. [RRB ALP 2018] खालीलपैकी कोणता कापणीचा सण आहे? A. ओणम
   B. उगादी
   C. करवा चौथ
   D. महा शिवरात्र

उत्तर: A
उपाय: ओणम = केरळचा तांदूळ कापणीचा सण आणि राजा महाबळीची कथा.
शॉर्टकट: ओ-णम → “ओ” म्हणजे “औटपुट” (उत्पादन) कापणी.
संकल्पना टॅग: कापणीचे सण

5. [RRB NTPC 2020] संगीत नाटक अकादमी किती शास्त्रीय नृत्यांना मान्यता देते? A. ६
   B. ८
   C. ९
   D. ७

उत्तर: B
उपाय: ८ शास्त्रीय नृत्ये (टेबल पहा).
शॉर्टकट: ८ → “क्लास-८” नृत्य यादी.
संकल्पना टॅग: शास्त्रीय नृत्यांची संख्या

गती ट्रिक्स आणि शॉर्टकट्स

टाळावयाच्या सामान्य चुका

झटपट पुनरावृत्ती फ्लॅशकार्ड