ବେସାମରିକ ପୁରସ୍କାର – ରେଳପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ GK କ୍ୟାପ୍ସୁଲ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ: ଭାରତ ରତ୍ନ > ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ > ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ > ପଦ୍ମଶ୍ରୀ (ପ୍ରାଧାନ୍ୟର ଅବରୋହୀ କ୍ରମ)।
1. ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
- ଅନୁଚ୍ଛେଦ 18(1): ବେସାମରିକ ଉପାଧି ନିଷେଧ କରେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନସୂଚକ।
- ପ୍ରତିଷ୍ଠା: 1954 (ଭାରତ ରତ୍ନ ଏବଂ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ); 1955 (ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ଏବଂ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ)।
- ନିୟନ୍ତ୍ରିତ: ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (MHA) ଅଧୀନରେ “ଭାରତ ରତ୍ନ ଏବଂ ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର – ନିୟମାବଳୀ, 1954”।
- ପ୍ରଦାନ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ (26 ଜାନୁଆରୀ) ତାଲିକା; ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ତାଲିକା 1977–1995 ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା (ପରେ ବନ୍ଦ)।
2. ଭାରତ ରତ୍ନ – ଭାରତର ରତ୍ନ
| ବିଶେଷତା | ବିବରଣୀ |
|---|
| ଧ୍ୟେୟବାକ୍ୟ | “ଦେଶ ସେବା ମେଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ” |
| ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କୃତ | ସି. ରାଜଗୋପାଲାଚାରୀ, ଏସ. ରାଧାକୃଷ୍ଣନ, ସି. ଭି. ରମଣ (1954) |
| କନିଷ୍ଠତମ | ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକର (ବୟସ 40, 2014) |
| ପ୍ରଥମ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍ | ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକର |
| ପ୍ରଥମ ବିଦେଶୀ | ଖାନ ଅବ୍ଦୁଲ ଗଫାର ଖାନ (1987) |
| ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ସର୍ବାଧିକ | 4 (1999 – ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ, ଅମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସେନ, ଗୋପୀନାଥ ବୋର୍ଡୋଲୋଇ, ରବି ଶଙ୍କର) |
| ମୋଟ ପ୍ରଦତ୍ତ (1954-2024) | 53 (ଜାନୁଆରୀ 2024 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) |
| ଡିଜାଇନ୍ | ପିପଲ ପତ୍ର ଆକୃତିର ପଦକ, 51 ମିମି ବ୍ୟାସ, ତେଣ୍ତୁଳି କାଠ ବାକ୍ସ, ଅଭିମୁଖରେ ଭାରତ ରତ୍ନ ଦେବନାଗରୀରେ |
3. ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର – ତ୍ରି-ସ୍ତରୀୟ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ କ୍ରମ
| ପୁରସ୍କାର | କ୍ରମ | ସ୍ଥାପିତ | ବାର୍ଷିକ ସର୍ବାଧିକ (2024 ସୀମା) | ସାଧାରଣ କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁପାତ* |
|---|
| ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ | 2ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବେସାମରିକ | 1954 | ≤ 120 | 50 % କଳା/ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ |
| ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ | 3ୟ | 1955 | ≤ 200 | 40 % ବିଜ୍ଞାନ/ବ୍ୟବସାୟ |
| ପଦ୍ମଶ୍ରୀ | 4ର୍ଥ | 1955 | ସୀମା ନାହିଁ | 60 % ଅଜ୍ଞାତ ନାୟକ |
*ଆନୁମାନିକ 5-ବର୍ଷର ହାରାହାରି (2019-23) – MHA ବାର୍ଷିକ ରିପୋର୍ଟ।
3.1 ଦ୍ରୁତ-ତଥ୍ୟ ସାରଣୀ – ପ୍ରଥମ ଏବଂ ରେକର୍ଡ଼
| ରେକର୍ଡ଼ | ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ | ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ | ପଦ୍ମଶ୍ରୀ |
|---|
| ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କୃତ | ଏସ. ରାଧାକୃଷ୍ଣନ (1954) | ନନ୍ଦଲାଲ ବୋଷ (1954) | ଡ଼କ୍ଟର ବି. ସି. ରାୟ (1954) |
| ପ୍ରଥମ ମହିଳା | ସୌନ୍ଦରମ ରାମଚନ୍ଦ୍ରନ (1958) | ବେଗମ ଅଖ୍ତର (1968) | ଶ୍ରୀମତୀ ଲୀଳା ପୁନାୱାଲା (1968) |
| ପ୍ରଥମ ବିଦେଶୀ | ପି. ଏନ. ହକ୍ସର (1973, UK-ଆଧାରିତ) | ଜେ. ଆର. ଡି. ଟାଟା (1955, ଫରାସୀ ନାଗରିକ) | ଏ. ସି. ଭକ୍ତିବେଦାନ୍ତ (1977, USA) |
| କନିଷ୍ଠତମ (2024) | ଏସ. ଜୟଶଙ୍କର (69, 2020) | ମେରୀ କୋମ (51, 2013) | ହିମା ଦାସ (23, 2020) |
4. ଚୟନ ପ୍ରଣାଳୀ
- ନୋଡାଲ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ: MHA 1 ମଇ-15 ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଅନଲାଇନ୍ ପୋର୍ଟାଲ ଖୋଲେ।
- ରାଜ୍ୟ ସରକାର, ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟଗୁଡ଼ିକ, ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ (ନିଜେ), ଭାରତ ରତ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତ ନାମାଙ୍କନ କରିପାରିବେ।
- ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର ସମିତି (PAC) – ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ଅଧ୍ୟକ୍ଷ), କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବ, ଗୃହ ସଚିବ, 4-5 ଗୋଟି ଗଣ୍ୟମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି।
- ଅନ୍ତିମ ଅନୁମୋଦନ: ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି।
- ନଗଦ ଅନୁଦାନ ନାହିଁ, ପୋଷ୍ଟ-ନାମିନାଲ ଅକ୍ଷର ନାହିଁ; କେବଳ ଏକ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଏବଂ ପଦକ।
5. ବର୍ଷାନୁସାରେ ହିସାବ (2015-2024 ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ତାଲିକା)
| ବର୍ଷ | ଭାରତ ରତ୍ନ | ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ | ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ | ପଦ୍ମଶ୍ରୀ | ମୋଟ |
|---|
| 2015 | 1 | 9 | 20 | 75 | 105 |
| 2016 | 0 | 7 | 19 | 104 | 130 |
| 2017 | 0 | 7 | 19 | 75 | 101 |
| 2018 | 0 | 3 | 9 | 73 | 85 |
| 2019 | 3 | 4 | 14 | 94 | 115 |
| 2020 | 0 | 7 | 16 | 118 | 141 |
| 2021 | 0 | 7 | 10 | 102 | 119 |
| 2022 | 0 | 4 | 17 | 107 | 128 |
| 2023 | 0 | 6 | 9 | 91 | 106 |
| 2024 | 0 | 5 | 17 | 110 | 132 |
6. ଏକ-ଧାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ-ଅଗ୍ନି ତଥ୍ୟ
- କେବଳ ଦୁଇଟି ବର୍ଷ (1960 ଏବଂ 1993) ରେ ଶୂନ୍ୟ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା।
- ଲତା ମଙ୍ଗେଶକର ଏବଂ ବିସ୍ମିଲ୍ଲା ଖାଁ ହେଉଛନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ବେସାମରିକ ଯେଉଁମାନେ ତିନି ପଦ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ + ଭାରତ ରତ୍ନ ପାଇଛନ୍ତି।
- ଭାରତ ରତ୍ନ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ 1992 ରୁ (ବ୍ୟତିକ୍ରମ – ବି. ଆର. ଆମ୍ବେଦକର 1990, କେ. କାମରାଜ 1976)।
- ସାମରିକ କର୍ମଚାରୀମାନେ ବେସାମରିକ ପୁରସ୍କାର ପାଇପାରିବେ – ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଫିଲ୍ଡ ମାର୍ଶାଲ ସାମ ମାନେକଶା (ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ 1972)।
- 2024: 5 ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ – କୌଣସି ଭାରତ ରତ୍ନ ନାହିଁ।
- ମଦନ ମୋହନ ମାଲବୀୟ ଏବଂ ଅଟଳ ବ-ହାରୀ ବାଜପେୟୀ କୁ ଭାରତ ରତ୍ନ 2015 ରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା (ସମାନ ଦିନ)।
- “ତେନ୍ଜିଂ ନୋର୍ଗେ” (ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ 1959) – ପ୍ରଥମ ଅଣ-ନାଗରିକ ପର୍ବତାରୋହୀ ସମ୍ମାନିତ।
7. ମାଷ୍ଟର ସାରଣୀ – ସମସ୍ତ ଭାରତ ରତ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତ (1954-2024)
| କ୍ରମ ସଂଖ୍ୟା | ନାମ | କ୍ଷେତ୍ର | ବର୍ଷ |
|---|
| 1 | ସି. ରାଜଗୋପାଲାଚାରୀ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1954 |
| 2 | ସର୍ବେପଲ୍ଲି ରାଧାକୃଷ୍ଣନ | ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା | 1954 |
| 3 | ସି. ଭି. ରମଣ | ବିଜ୍ଞାନ | 1954 |
| 4 | ଭଗବାନ ଦାସ | ସାହିତ୍ୟ | 1955 |
| 5 | ଏମ. ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୟା | ଯାନ୍ତ୍ରିକ ବିଦ୍ୟା | 1955 |
| 6 | ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1955 |
| 7 | ଗୋବିନ୍ଦ ବଲ୍ଲଭ ପାଣ୍ତେ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1957 |
| 8 | ଡି. କେ. କାର୍ବେ | ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ | 1958 |
| 9 | ବି. ସି. ରାୟ | ଚିକିତ୍ସା ବିଦ୍ୟା | 1961 |
| 10 | ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦାସ ତନ୍ଦନ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1961 |
| 11 | ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1962 |
| 12 | ଜାକିର ହୁସେନ | ଶିକ୍ଷା | 1963 |
| 13 | ପଣ୍ଡିତ ରବି ଶଙ୍କର | କଳା | 1999 |
| 14 | ଲତା ମଙ୍ଗେଶକର | କଳା | 2001 |
| 15 | ବିସ୍ମିଲ୍ଲା ଖାଁ | କଳା | 2001 |
| 16 | ଭୀମସେନ ଜୋଶୀ | କଳା | 2009 |
| 17 | ଏ. ପି. ଜେ. ଅବ୍ଦୁଲ କଲାମ | ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1997 |
| 18 | ଏମ. ଏସ. ସୁବ୍ବୁଲକ୍ଷ୍ମୀ | କଳା | 1998 |
| 19 | ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1999 |
| 20 | ଅମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସେନ | ଅର୍ଥନୀତି | 1999 |
| 21 | ଗୋପୀନାଥ ବୋର୍ଡୋଲୋଇ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 1999 |
| 22 | ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 2015 |
| 23 | ମଦନ ମୋହନ ମାଲବୀୟ | ଶିକ୍ଷା | 2015 |
| 24 | ନାନାଜୀ ଦେଶମୁଖ | ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ | 2019 |
| 25 | ଭୂପେନ ହଜାରିକା | କଳା | 2019 |
| 26 | ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 2019 |
| 27 | କର୍ପୂରୀ ଠାକୁର | ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାପାର | 2024 (ଜାନୁଆରୀ 2024 ରେ ଘୋଷିତ) |
8. ରେଳ-କେନ୍ଦ୍ରିତ MCQs (15+)
1. କେଉଁ ବର୍ଷରେ ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା?
ଉତ୍ତର: 19552. ଭାରତ ରତ୍ନ ପାଇଥିବା ପ୍ରଥମ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍ କିଏ?
ଉତ୍ତର: ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକର3. ଭାରତ ରତ୍ନର ପଦକ କେଉଁ ପତ୍ର ପରି ଆକୃତିର?
ଉତ୍ତର: ପିପଲ ପତ୍ର4. କେଉଁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଉପାଧି ନିଷେଧ କରେ, ଯାହା ବେସାମରିକ ପୁରସ୍କାରକୁ ସମ୍ମାନସୂଚକ କରେ?
ଉତ୍ତର: ଅନୁଚ୍ଛେଦ 18(1)5. ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭାରତ ରତ୍ନର ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟା କେତେ?
ଉତ୍ତର: 4 (1999)6. ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର ସମିତି 2024 ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କିଏ କରିଥିଲେ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ପଦବୀ କ୍ରମେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ)7. କେଉଁ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇ ନଥିଲା?
ଉତ୍ତର: 1960 ଏବଂ 19938. ଭାରତ ରତ୍ନର ପ୍ରଥମ ବିଦେଶୀ ପ୍ରାପ୍ତା କିଏ?
ଉତ୍ତର: ଖାନ ଅବ୍ଦୁଲ ଗଫାର ଖାନ (1987)9. ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ନାମାଙ୍କନ ଉଇଣ୍ଡୋ ସାଧାରଣତଃ କେବେ ବନ୍ଦ ହୁଏ?
ଉତ୍ତର: 15 ସେପ୍ଟେମ୍ବର10. ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ 2024 ରେ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଭାରତ ରତ୍ନ ପାଇଥିଲେ?
ଉତ୍ତର: କର୍ପୂରୀ ଠାକୁର11. ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପାଇଁ ନ୍ୟୁନତମ ବୟସ ମାନଦଣ୍ଡ (2024 ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ) କଣ?
ଉତ୍ତର: କୌଣସି ନ୍ୟୁନତମ ବୟସ ନାହିଁ; 2020 ର କନିଷ୍ଠତମ ପ୍ରାପ୍ତା ହିମା ଦାସ 23 ବର୍ଷ ବୟସରେ ପାଇଥିଲେ।12. ଭାରତ ରତ୍ନ ଏବଂ ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାରକୁ କେଉଁ ସଂସ୍ଥା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ?
ଉତ୍ତର: ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ13. ଲତା ମଙ୍ଗେଶକର ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ବେସାମରିକ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ?
ଉତ୍ତର: ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ (1969)14. ତେନ୍ଜିଂ ନୋର୍ଗେ 1959 ରେ କେଉଁ ପଦ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଥିଲେ?
ଉତ୍ତର: ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ15. ପଦ୍ମ ପଦକର ଡିଜାଇନ୍ରେ ପଛପଟେ "____" ଧ୍ୟେୟବାକ୍ୟ ଅଛି?
ଉତ୍ତର: "ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ"16. କେଉଁ ଫିଲ୍ଡ ମାର୍ଶାଲ 1972 ରେ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ପାଇଥିଲେ?
ଉତ୍ତର: ସାମ ମାନେକଶା17. ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ସୀମା (2024) କେତେ?
ଉତ୍ତର: 120
9. 30-ସେକେଣ୍ଡ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଚିଟ୍ ଶିଟ୍
- କ୍ରମ: ଭାରତ ରତ୍ନ → ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ → ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ → ପଦ୍ମଶ୍ରୀ।
- 1954: BR & PV; 1955: PB & PS।
- ନଗଦ ନାହିଁ, ଉପାଧି ନାହିଁ, କେବଳ ସମ୍ମାନ।
- 53 ଭାରତ ରତ୍ନ 2024 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; 1999 ରେ ସର୍ବାଧିକ 4।
- ପିପଲ ପତ୍ର ଆକୃତି, ତେଣ୍ତୁଳି ବାକ୍ସ।
- MHA ପୋର୍ଟାଲ: ମଇ-ସେପ୍ଟେମ୍ବର; PM PAC ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ।
- କନିଷ୍ଠତମ BR: ସଚିନ (40); ପ୍ରଥମ ବିଦେଶୀ: ଖାନ ଅବ୍ଦୁଲ ଗଫାର ଖାନ।
- କେବଳ ବେସାମରିକ; ସାମରିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗ୍ୟ।
- ମୃତ୍ୟୁପରେ BR ଅନୁମତିପ୍ରାପ୍ତ କିନ୍ତୁ ବିରଳ (ଶେଷ 2024 – କର୍ପୂରୀ ଠାକୁର)।
CBT ପାଇଁ ପ୍ରୋ-ଟିପ୍: ଯଦି ବିକଳ୍ପରେ “ଅନୁଚ୍ଛେଦ 18” ଅଛି → ସର୍ବଦା “କୌଣସି ଉପାଧି ନାହିଁ” ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।
BETA
