ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ

RBI - ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ

ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: ୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୩୫
ସ୍ଥାନ: ମୁମ୍ବାଇ (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ)
ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଇନ: ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆଇନ, ୧୯୩୪
ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର: C.D. Deshmukh (୧୯୩୫–୧୯୪୩)
ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ମୁମ୍ବାଇ (ବର୍ତ୍ତମାନ)
ପ୍ରଧାନ ଘଟଣା: ୧୯୪୯ ରେ ଜାତୀୟକରଣ
- ତାରିଖ: ୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୪୯
- ଆଇନ: ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (ଜାତୀୟକରଣ) ଆଇନ, ୧୯୪୮

କାର୍ଯ୍ୟ	ବର୍ଣ୍ଣନା
ମୁଦ୍ରା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ	ଟଙ୍କା ଯୋଗାଣ, ସୁଧ ହାର ଓ ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ସରକାରଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କର	ସରକାରୀ ଖାତା ପରିଚାଳନା, ମୁଦ୍ରା ଜାରି ଓ ସରକାରୀ ଋଣ ସମ୍ଭାଳେ।
ମୁଦ୍ରା ଜାରିକାରୀ	ନୋଟ୍ ଓ କଏନ୍ ଜାରି ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରେ।
ଶେଷ ଉପାୟ ଋଣଦାତା	ସଙ୍କଟରେ ଥିବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ତରଳତା ଯୋଗାଏ।
ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ତନ୍ତ୍ର ନିୟାମକ	ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥାକୁ ତତ୍ୱାବଧାନ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ରକ୍ଷକ	ଭାରତର ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ରିଜର୍ଭ ପରିଚାଳନା କରେ।
ଆର୍ଥିକ ସମାନତା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ	PM Jan Dhan Yojana ଭଳି ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ।
ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତନ୍ତ୍ର ରକ୍ଷଣା	RTGS, NEFT ଓ ଅନ୍ୟ ପେମେଣ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ଚଲାଏ।

ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ:
- ମୁଦ୍ରା ନୀତି
- ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ନିୟମନ
- ଆର୍ଥିକ ସମାନତା
- ପେମେଣ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ:
- IMF ଓ World Bank ରେ ଭାଗ ନିଏ
- ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରେ
- ବିଦେଶୀ ବିନିମୟ ଭଣ୍ଡାର ପରିଚାଳନା କରେ
ମୁଖ୍ୟ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ:
- ମୁଦ୍ରାନୀତି: Standing Deposit Facility (SDF) ଓ Liquidity Adjustment Facility (LAF) ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ
- ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶ: ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଓ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ
- ଡିଜିଟାଲ୍ ଅର୍ଥପ୍ରଦାନ: UPI, BHIM ଓ ଅନ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ଅର୍ଥପ୍ରଦାନ ପ୍ଲାଟଫର୍ମକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ

ଗଭର୍ଣ୍ଣର: RBI ର ମୁଖ୍ୟ, ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
ଡେପୁଟି ଗଭର୍ଣ୍ଣରମାନେ: ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ଗଭର୍ଣ୍ଣରଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି
ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମଣ୍ଡଳୀ: 21 ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ 14 ଜଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ 7 ଜଣ ଅସରକାରୀ ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି
ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ:
- ମୁଦ୍ରା ଓ ଟଙ୍କଶାଳ ବିଭାଗ
- ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ତତ୍ୱାବଧାନ ବିଭାଗ
- ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶ ବିଭାଗ
- ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟାପାର ବିଭାଗ
- ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଓ ସୂଚନା ପରିଚାଳନା ବିଭାଗ
- ନୀତି ଓ ଯୋଜନା ବିଭାଗ
ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ:
- ଟଙ୍କଶାଳ: ମୁମ୍ବାଇ (ମୁଦ୍ରା ଛପା)
- ଆଞ୍ଚଳିକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ: ଆଞ୍ଚଳିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ସାରା ଭାରତରେ
- RBI ଗବେଷଣା ବିଭାଗ: ଆର୍ଥିକ ଗବେଷଣା ଓ ନୀତି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରେ

ବିଶେଷତା	RBI	ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡିକ
ଅବସ୍ଥାନ	ମୁମ୍ବାଇ	ବିଭିନ୍ନ (ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଫେଡ୍ ପାଇଁ ୱାଶିଂଟନ୍ ଡି.ସି.)
ପରିଚାଳନା	ଭାରତ ସରକାର ଗଭର୍ଣ୍ଣରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି	ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ
ମୁଦ୍ରା ନୀତି	RBI ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ	ସମ୍ପର୍କିତ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ
ମୁଦ୍ରା ଜାରିକରଣ	RBI ମୁଦ୍ରା ନୋଟ୍ ଜାରି କରେ	ସମ୍ପର୍କିତ ଦେଶରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ନୋଟ୍ ଜାରି କରେ