ଆର୍ଥିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ

1. ଆର୍ଥିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କ’ଣ?

ଏକ ସଂଗଠନ ଯାହା ଆର୍ଥିକ ସେବା ଯୋଗାଏ – ଡିପୋଜିଟ୍ ଗ୍ରହଣ, ଋଣ ପ୍ରଦାନ, ବିନିଯୋଗ ଉତ୍ପାଦ, ବୀମା, ପେନସନ୍, ବ୍ରୋକରେଜ୍, ଇତ୍ୟାଦି – ଏବଂ ଯାହାକୁ ଏକ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ର ନିୟାମକ (ଆରବିଆଇ, ସେବି, ଆଇଆରଡିଏଆଇ, ପିଏଫଆରଡିଏ) ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

2. ଭାରତରେ ଆର୍ଥିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର

3. ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ (ଆରବିଆଇ) – କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ୍

• ସ୍ଥାପିତ: 1 ଅପ୍ରେଲ୍ 1935 (ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶେୟାରହୋଲ୍ଡର); ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟକୃତ: 1 ଜାନୁଆରୀ 1949
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ମୁମ୍ବାଇ (ପୂର୍ବରୁ କଲିକତା)
• ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ନର: ସାର୍ ଅସ୍ବୋର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମିଥ୍
• ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଗଭର୍ନର: ସି. ଡି. ଦେଶମୁଖ୍
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋଗୋ: ପ୍ୟାନ୍ଥର୍ ଏବଂ ତାଳ ଗଛ; 2023 ଲୋଗୋ: ଟଙ୍କା ପ୍ରତୀକ + ସିଂହ ଏବଂ ତାଳ ଗଛ
• ସ୍ୱାୟତ୍ତତା: ଆରବିଆଇ ଆଇନ୍ 1934, ପ୍ରସ୍ତାବନା – “ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ନୋଟ୍ ଜାରି ଏବଂ ସଂଚୟ ରଖିବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ”
• ମୁଦ୍ରା ନୀତି କମିଟି (ଏମପିସି): 6 ସଦସ୍ୟ (3 ଆରବିଆଇ + 3 ଭାରତ ସରକାର); ରେପୋ ରେଟ୍ ପ୍ରତି 2 ମାସରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି
• ଆରବିଆଇ ମୁଦ୍ରା ମୁଦ୍ରଣ କରେ: ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ନୋଟ୍ ମୁଦ୍ରଣ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ଲିମିଟେଡ୍ (ବିଆରବିଏନ୍ଏମ୍ପିଏଲ୍) ଏବଂ ସିକ୍ୟୁରିଟି ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ପ୍ରେସ୍ (ନାସିକ୍ ଏବଂ ଦେଓଆସ୍)

4. ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ – ମୁଖ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା (31 ମାର୍ଚ୍ଚ 2023 ଅନୁସାରେ)

5. ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟକରଣ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ

6. ବିକାଶ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ / ଡିଏଫଆଇ

7. ସ୍ମଲ୍ ଫାଇନାନ୍ସ୍ ଏବଂ ପେମେଣ୍ଟ୍ସ ବ୍ୟାଙ୍କ୍

• 10ଟି ସ୍ମଲ୍ ଫାଇନାନ୍ସ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଲାଇସେନ୍ସ ପ୍ରାପ୍ତ (2015ରେ ନୀତିଗତ ସ୍ୱୀକୃତି): ଏୟୁ, ଇକ୍ୱିଟାସ୍, ଉଜ୍ଜିବନ, ଜନା, ଇତ୍ୟାଦି।
• 6ଟି ପେମେଣ୍ଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ସକ୍ରିୟ: ଏୟାରଟେଲ୍, ଇଣ୍ଡିଆ ପୋଷ୍ଟ, ଫିନୋ, ପେଟିଏମ୍, ଜିଓ, ଏନଏସଡିଏଲ୍।
• ଉଭୟ ବର୍ଗ ଋଣ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ; କେବଳ ଏସଏଫବି ଋଣ ଦେଇପାରେ।

8. ବୀମା ଏବଂ ପେନସନ୍ ବିଗ୍ୱିଗ୍

• ଏଲଆଇସି: ଲାଇଫ୍ ଇନ୍ସ୍ୟୁରାନ୍ସ କର୍ପୋରେଶନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ – 1 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1956ରେ ଗଠିତ; 245 ବୀମାକାରୀଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟକରଣ।
• ଆଇଆରଡିଏଆଇ ଗଠିତ: 1999 (ମଲ୍ହୋତ୍ରା କମିଟି) → ଆଇଆରଡିଏ ଆଇନ୍ 1999; ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ହାଇଦ୍ରାବାଦ।
• ଇଏସଆଇସି: 1952 – କର୍ମଚାରୀ ରାଜ୍ୟ ବୀମା (ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପେନସନ୍)।
• ଇପିଏଫଓ: 1952 – ପ୍ରୋଭିଡେଣ୍ଟ ଫଣ୍ଡ; ଶ୍ରମ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନ; 27 କୋଟି ଆକାଉଣ୍ଟ୍।
• ପିଏଫଆରଡିଏ: 2003 – ଏନପିଏସ୍; ଅନ୍ତରିମ ନିୟାମକ 2003, ଆଇନଗତ 2014।

9. ପ୍ରତିଭୂତି ବଜାର ଅନୁଷ୍ଠାନ

• ସେବି: ସ୍ଥାପିତ 12 ଅପ୍ରେଲ୍ 1988 (ଆଇନଗତ 1992); ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ମୁମ୍ବାଇ ବାନ୍ଦ୍ରା କୁର୍ଲା କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ।
• ଏନଏସଇ: ସ୍ଥାପିତ 1992; ବାଣିଜ୍ୟ ଆରମ୍ଭ 1994; ପ୍ରଥମ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଲିମିଟ୍-ଅର୍ଡର ବୁକ୍।
• ବିଏସଇ: ଏସିଆର ପୁରାତନ, ସ୍ଥାପିତ 9 ଜୁଲାଇ 1875; ସେନ୍ସେକ୍ସ ଆରମ୍ଭ 1986; 30-ଶେୟାର ସୂଚକ।
• ଏନଏସଡିଏଲ୍ ଏବଂ ସିଡିଏସଏଲ୍: ଡିପୋଜିଟୋରୀ (1996 ଏବଂ 1999) – ଡିମାଟ୍ ଶେୟାର।

10. ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥା – ଭାରତର ଅଂଶ

11. ଶୀଘ୍ର-ସନ୍ଦର୍ଭ ସାରଣୀ

ସାରଣୀ-1: ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଟ୍ୟାଗ୍-ଲାଇନ୍

ସାରଣୀ-2: ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟାଳୟ – ମେମୋରୀ କୋଡ୍ “ଏମ-ପି-ସି-କେ-ବି”

ମୁମ୍ବାଇ: ଏସବିଆଇ, ବୋବି, ଆଇଡିବିଆଇ, ଆରବିଏଲ୍, ଇଣ୍ଡସ୍ଇଣ୍ଡ୍
ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ: ପିଏନବି, ଓବିସି, ୟୁସିଓ, ବୋଇ, ସିଣ୍ଡିକେଟ୍ (ବର୍ତ୍ତମାନ ମିଶ୍ରିତ)
ଚେନ୍ନାଇ: ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍, ଆଇଓବି
କଲିକତା: ୟୁବିଆଇ, ବନ୍ଧନ, ଇଲାହାବାଦ (ପୂର୍ବରୁ)
ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ: କେନରା, ବିଜୟା (ବର୍ତ୍ତମାନ ମିଶ୍ରିତ)

12. ଏକ-ଧାଡ଼ି ସଂଶୋଧନ ବୁଲେଟ୍

• ଆରବିଆଇ କେବଳ ₹1 ନୋଟ୍ ମୁଦ୍ରଣ କରେ; ଭାରତ ସରକାର ₹1 କଏନ୍ ମୁଦ୍ରଣ କରନ୍ତି।
• ଭାରତୀୟ ମହିଳା ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଏସବିଆଇ ସହିତ ମିଶିଗଲା (2017)।
• ଏଚଡିଏଫସି ଲିମିଟେଡ୍ (ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୃହ ଅର୍ଥ ସଂଯୋଗ) ଏଚଡିଏଫସି ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ସହିତ ମିଶିଗଲା (2023)।
• “ସଶକ୍ତ” – ପିଏସବି ରିକ୍ୟାପ୍ ଯୋଜନା 2018।
• ପ୍ରୋମ୍ପ୍ଟ କରେକ୍ଟିଭ୍ ଆକ୍ସନ୍ (ପିସିଏ) – ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ପାଇଁ ଆରବିଆଇ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ।
• ବେସେଲ୍-III ମୂଳଧନ ଲକ୍ଷ୍ୟ: 11.5 % ମାର୍ଚ୍ଚ 2023 ମଧ୍ୟରେ।
• ₹2000 ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ: 8 ନଭେମ୍ବର 2016 (ଡିମନେଟାଇଜେସନ୍); ମୁଦ୍ରଣ ବନ୍ଦ 2018-19।
• ଏନଇଏଫଟି – ଡିସେମ୍ବର 2019ରୁ 24×7; ଆରଟିଜିଏସ୍ – ଡିସେମ୍ବର 2020ରୁ 24×7।
• ୟୁପିଆଇ ଆରମ୍ଭ: 11 ଅପ୍ରେଲ୍ 2016; ଏନପିସିଆଇ ଛତା।
• ମୁଦ୍ରା ଋଣ – 3 ବର୍ଗ: ଶିଶୁ ₹50 ହଜାର, କିଶୋର ₹5 ଲକ୍ଷ, ତରୁଣ ₹10 ଲକ୍ଷ।
• ଇସିଜିସି – ଏକ୍ସପୋର୍ଟ କ୍ରେଡିଟ୍ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି କର୍ପୋରେଶନ୍ (1964) – ରପ୍ତାନିକାରୀଙ୍କୁ ବୀମା ଯୋଗାଏ।
• ଡିଆଇସିଜିସି – ଡିପୋଜିଟ୍ ବୀମା ପ୍ରତି ଡିପୋଜିଟର୍ ପାଇଁ ₹5 ଲକ୍ଷ (2020ରେ ₹1 ଲକ୍ଷରୁ ବୃଦ୍ଧି)।
• ଲିଡ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ସ୍କିମ୍ – 1969; ପ୍ରଥମ ଲିଡ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍: ନରିମନ୍ କମିଟି।
• ୟୁନିଭର୍ସାଲ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ପାଇଁ ଅନ୍ ଟ୍ୟାପ୍ ଲାଇସେନ୍ସ – ଆରବିଆଇ 2016।
• ସ୍ୱିଫ୍ଟ୍ କୋଡ୍ – 8/11 ଅଙ୍କ; ଭାରତୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଉଦାହରଣ: SBININBBXXX।

13. ରେଳବାଇ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସ ଏମସିକ୍ୟୁ