ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ, ਯਾਨੀ ਧਰਤੀ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪਿਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਜਾਂ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

7.1 ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵਸਤੂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਤਕਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ - ਲਗਭਗ 20 ਅਰਬ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੈਲੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਗੈਲੈਕਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗੈਸ ਅਤੇ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਫੋਟ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਕਲਪਨੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਗਿਆ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ। ਗੈਸਾਂ ਗੁਰੂਤਾ ਅਧੀਨ ਸੰਘਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਗੈਲੈਕਸੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਮਿਲਕੀ ਵੇ ਗੈਲੈਕਸੀ ਦੇ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਗਭਗ 4.5 ਅਰਬ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ, ਮੀਥੇਨ, ਕਾਰਬਨਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਅਮੋਨੀਆ ਨੇ ਸਤਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ H2 ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਆਕਸੀਜਨ ਨੇ ਅਮੋਨੀਆ ਅਤੇ ਮੀਥੇਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ, CO2 ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਏ। ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਬਣੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਠੰਡੀ ਹੋਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਅਰਬ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਕੀ ਜੀਵਨ ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ? ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਾਣੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ‘ਪੈਨਸਪਰਮੀਆ’ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੀਵਨ ਸੜੇ-ਗਲੇ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਪੁਆਲ, ਗਾਰਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਾਂਟੇਨੀਅਸ ਜਨਰੇਸ਼ਨ (ਆਤਮ-ਉਤਪਤੀ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ। ਲੂਈ ਪਾਸਚਰ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਜਰਮੀਕ੍ਰਿਤ ਫਲਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਖਮੀਰ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਜਦਕਿ ਹਵਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਲਾਸਕ ਵਿੱਚ, ‘ਮਾਰੇ ਗਏ ਖਮੀਰ’ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਜੀਵਤ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸਪਾਂਟੇਨੀਅਸ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲਈ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ।

ਰੂਸ ਦੇ ਓਪਾਰਿਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹਾਲਡੇਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਿਰਜੀਵ ਕਾਰਬਨਿਕ ਅਣੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ RNA, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਆਦਿ) ਤੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਕਾਸ, ਯਾਨੀ ਅਕਾਰਬਨਿਕ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਰਬਨਿਕ ਅਣੂਆਂ ਦਾ ਬਣਨਾ ਹੋਇਆ। ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸਨ - ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਤੂਫਾਨ, CH4, NH3 ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਿਡਿਊਸਿੰਗ ਵਾਯੂਮੰਡਲ। 1953 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਸ.ਐਲ. ਮਿਲਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ (ਚਿੱਤਰ 7.1) ਸਮਾਨ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 8000C ‘ਤੇ CH4, H2, NH3 ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਫਲਾਸਕ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਮੀਨੋ ਐਸਿਡਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ। ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੱਕਰ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਬੇਸ, ਵਰਣਕ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੇ ਬਣਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ। ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਵੀ ਸਮਾਨ ਯੌਗਿਕਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੀਮਤ ਸਬੂਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਯਾਨੀ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਕਾਸ, ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਚਿੱਤਰ 7.1 ਮਿਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਚਿੱਤਰਾਤਮਕ ਨਿਰੂਪਣ

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਯਾਪਚਯ ਕੈਪਸੂਲ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੈਰ-ਸੈਲੂਲਰ ਰੂਪ 3 ਅਰਬ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਣੂ (RNA, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਪੌਲੀਸੈਕਰਾਈਡ ਆਦਿ) ਹੋਣਗੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕੈਪਸੂਲ ਆਪਣੇ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਲੂਲਰ ਰੂਪ ਸ਼ਾਇਦ ਲਗਭਗ 2000 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕਕੋਸ਼ੀ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਰੂਫ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਬਾਇਓਜੇਨੇਸਿਸ ਦਾ ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ, ਯਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਨਿਰਜੀਵ ਅਣੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੈਲੂਲਰ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਅੱਜ ਦੀ ਜਟਿਲ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

7.2 ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ - ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ

ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਰਥ ਹਨ। ਇੱਕ, ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵਤ ਜੀਵ (ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਜੋ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਦੋ, ਕਿ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਤਿੰਨ, ਕਿ ਧਰਤੀ ਲਗਭਗ 4000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਖ਼ਤ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਚ.ਐਮ.ਐਸ. ਬੀਗਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਜੀਵਤ ਰੂਫ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਲਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤੱਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਬੀਤੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤਾਂ (ਜਲਵਾਯੂ, ਭੋਜਨ, ਭੌਤਿਕ ਕਾਰਕ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਣ ਲਈ ਘੱਟ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫਿਟਨੈਸ ਹੈ। ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਟਨੈਸ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਜਨਨ ਫਿਟਨੈਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੰਤਾਨ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਬਚੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ ਕਿ ਅਲਫਰੈਡ ਵਾਲੇਸ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਜਿਸਨੇ ਮਲਾਯ ਆਰਕੀਪੈਲਾਗੋ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਮਾਨ ਸਿੱਟਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜੀਵਨ ਰੂਫ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪੂਰਵਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ (ਯੁੱਗਾਂ, ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।

7.3 ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਕੀ ਹਨ?

ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਕਿ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਚੱਟਾਨਾਂ ਤਲਛਟ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਸੈਕਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਲਛਟ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਛਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਖਾਸ ਤਲਛਟ ਦੇ ਬਣਨ ਦੌਰਾਨ ਮਰ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ (ਚਿੱਤਰ 7.2)। ਉਹ ਵਿਲੁਪਤ ਜੀਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ, ਡਾਇਨੋਸੌਰ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਲਛਟ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਰੂਫ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੀਵਨ ਰੂਫ ਕੁਝ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਫ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ-ਡੇਟਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ?

ਚਿੱਤਰ 7.2 ਡਾਇਨੋਸੌਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਪੰਛੀ

ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਭਰੂਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਅਰਨਸਟ ਹੇਕਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ੇਰੂਕੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਭਰੂਣ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਬਾਲਗ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਮੱਛੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ੇਰੂਕੀਆਂ ਦੇ ਭਰੂਣ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਿਰ ਦੇ ਠੀਕ ਪਿੱਛੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਗਲਫੜ ਸਲਿੱਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਾਲਗ ਕਸ਼ੇਰੂਕੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਰਲ ਅਰਨਸਟ ਵੋਨ ਬੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ‘ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਰੂਣ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਬਾਲਗ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦੇ।

ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਾਂਝੇ ਪੂਰਵਜ ਸਾਂਝੇ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਵ੍ਹੇਲ, ਚਮਗਾਦੜ, ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ (ਸਾਰੇ ਸਥਨਧਾਰੀ) ਅਗਲੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਚਿੱਤਰ 7.3b)। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਗਲੇ ਪੈਰ