ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ – ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ GK ਕੈਪਸੂਲ
1. ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਸਟੈਚੂਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
| ਸੰਸਥਾ | ਸਥਾਪਨਾ (ਸਾਲ) | ਆਰਟੀਕਲ / ਐਕਟ | ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ | ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ (2024) |
|---|---|---|---|---|
| ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ | 25 ਜਨਵਰੀ 1950 | ਆਰਟੀਕਲ 324 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ |
| ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ | 1 ਅਕਤੂਬਰ 1926 (ਫੈਡ. PSC ਵਜੋਂ) / 26 ਜਨਵਰੀ 1950 | ਆਰਟੀਕਲ 315–323 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਡਾ. ਮਨੋਜ ਸੋਨੀ |
| ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ | 1951 | ਆਰਟੀਕਲ 280 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਐਨ. ਕੇ. ਸਿੰਘ (15ਵਾਂ FC) |
| ਕੰਪਟਰੋਲਰ ਅਤੇ ਆਡੀਟਰ ਜਨਰਲ | 1949 | ਆਰਟੀਕਲ 148 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਗਿਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਮੁਰਮੂ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ | 28 ਸਤੰਬਰ 1993 | ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟ, 1993 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਵੀ. ਰਾਮਸੁਬਰਮਨੀਅਨ (ਐਕਟਿੰਗ) |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ | 31 ਜਨਵਰੀ 1992 | NCW ਐਕਟ, 1990 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਰੇਖਾ ਸ਼ਰਮਾ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਕਮਿਸ਼ਨ | 19 ਫਰਵਰੀ 2004 | ਆਰਟੀਕਲ 338 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਵਿਜੇ ਸੰਪਲਾ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ | 19 ਫਰਵਰੀ 2004 | ਆਰਟੀਕਲ 338A | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਅਨੁਸੂਇਆ ਉਇਕੇ |
| ਲੋਕਪਾਲ | 19 ਮਾਰਚ 2019 | ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਯੁਕਤਾ ਐਕਟ, 2013 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਮੋਹੰਤੀ (ਐਕਟਿੰਗ ਚੇਅਰਪਰਸਨ) |
| ਕੇਂਦਰੀ ਸਤਰਕਤਾ ਕਮਿਸ਼ਨ | 1964 (ਸਟੈਚੂਟਰੀ 2003) | CVC ਐਕਟ, 2003 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ |
| ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ | 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1963 | DSPE ਐਕਟ, 1946 | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਸੁਬੋਧ ਕੁਮਾਰ ਜੈਸਵਾਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ) |
| ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ | 1 ਜਨਵਰੀ 2015 | ਸਰਕਾਰੀ ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਸੁਮਨ ਬੇਰੀ (ਉਪ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ) |
| ਗੁਡਸ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟੈਕਸ ਕੌਂਸਲ | 1 ਜੁਲਾਈ 2017 | 101ਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ (ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ) (ਚੇਅਰਪਰਸਨ) |
| ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੋਰਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ | 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992 | SEBI ਐਕਟ, 1992 | ਮੁੰਬਈ | ਮਾਧਬੀ ਪੁਰੀ ਬੁੱਚ |
| ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ | 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1935 | RBI ਐਕਟ, 1934 | ਮੁੰਬਈ | ਸ਼ਕਤੀਕਾਂਤ ਦਾਸ (25ਵਾਂ ਗਵਰਨਰ) |
| ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ | 4 ਨਵੰਬਰ 1975 | ਵਿਭਾਗ ਆਫ ਪਰਸਨਲ | ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | ਐਸ. ਕਿਸ਼ੋਰ (ਚੇਅਰਮੈਨ) |
| ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਬੋਰਡ | 1986 (ਮੁੜ-ਸੰਰਚਿਤ) | ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲਾ | 21 ਖੇਤਰੀ ਬੋਰਡ | ਚੇਅਰਮੈਨ – ਸੰਬੰਧਿਤ RRB |
2. ਮੁੱਖ ਤੱਥ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ
ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
- ਪਹਿਲਾ CEC: ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੇਨ (1950)
- 1993 ਤੋਂ ਮਲਟੀ-ਮੈਂਬਰ (CEC + 2 ECs)
- ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਕਤੀ: 1 CEC + 2 ECs
ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ
- 15ਵਾਂ FC ਕਾਰਜਕਾਲ: 2021-26
- ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਹਿੱਸਾ: 41 % (15ਵਾਂ FC)
CAG
- ਕਾਰਜਕਾਲ: 6 ਸਾਲ ਜਾਂ 65 ਸਾਲ ਉਮਰ (ਜੋ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਵੇ)
- ਤਨਖਾਹ = ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜੱਜ (₹2.5 ਲੱਖ/ਮਹੀਨਾ)
ਲੋਕਪਾਲ
- ਪਹਿਲਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ: ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਪਿਨਾਕੀ ਚੰਦਰ ਘੋਸ਼ (2019)
- ਅਧਿਕਤਮ 8 ਮੈਂਬਰ (4 ਜਿਊਡੀਸ਼ਲ, 4 ਨਾਨ-ਜਿਊਡੀਸ਼ਲ)
ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ
- ਪਲੈਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ (1951-2014) ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ
- ਪਹਿਲਾ ਉਪ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ: ਅਰਵਿੰਦ ਪਨਾਗਰੀਆ
- CEO: ਬੀ. ਵੀ. ਆਰ. ਸੁਬਰਹਮਣੀਅਮ (2023-ਹੁਣ ਤੱਕ)
GST ਕੌਂਸਲ
- 33 ਮੈਂਬਰ (31 ਰਾਜ/UTs + 1 ਕੇਂਦਰ + 1 ਐਂਪਾਵਰਡ ਕਮਿਟੀ)
- ਕੋਰਮ: 1/3 ਮੈਂਬਰ; ਫੈਸਲਾ: 75 % ਵੇਟਡ ਵੋਟ
3. ਇੱਕ-ਲਾਈਨ ਤੇਜ਼ ਰਿਵੀਜ਼ਨ
- ECI ਨੇ 25 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ 14ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੋਟਰਜ਼ ਡੇ ਮਨਾਇਆ (ਥੀਮ: ਨਥਿੰਗ ਲਾਈਕ ਵੋਟਿੰਗ, ਆਈ ਵੋਟ ਫਾਰ ਸ਼ਿਓਰ)।
- UPSC CSE, ESE, CDS, NDA, CAPF, IES/ISS ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- CVC ਜੌਇੰਟ-ਸਕੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ CBI ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਸਿੰਗਲ ਡਾਇਰੈਕਟਿਵ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ।
- RBI ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਐਂਡ ਮਿੰਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਿਟੇਡ (SPMCIL) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਮੁਦਰਨ (BRBNMPL) ਦੁਆਰਾ ਨੋਟ ਛਾਪਦਾ ਹੈ।
- SEBI ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਸਟੈਚੂਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਮਿਲੀ, 1999 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਬਣ ਗਿਆ।
- GST ਕੌਂਸਲ 11 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 50ਵੀਂ ਵਾਰ ਮਿਲੀ।
- NHRC ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਬਾਈਂਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਦਿੱਲੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਇਸਟੈਬਲਿਸ਼ਮੈਂਟ ਐਕਟ, 1946 ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਠਾਰੀ ਕਮੇਟੀ, 1976 ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
- ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (RRCB) 21 RRB ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ 1998 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
4. 15+ ਰੇਲਵੇ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੱਧਰ ਦੇ MCQs
1. ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (1 ਜਨਵਰੀ 2024 ਤੱਕ) ਕੌਣ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ
2. 15ਵੇਂ ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਮਿਆਦ ਹੈ:
ਉੱਤਰ: 2021-26
3. ਕੰਪਟਰੋਲਰ ਅਤੇ ਆਡੀਟਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਕਿਸ ਆਰਟੀਕਲ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਆਰਟੀਕਲ 148
4. ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸਨ:
ਉੱਤਰ: ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਪਿਨਾਕੀ ਚੰਦਰ ਘੋਸ਼
5. ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਕਿਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ?
ਉੱਤਰ: ਪਲੈਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ
6. GST ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: 101ਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਐਕਟ
7. GST ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਪਦ-ਦਰ-ਪਦ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਕੌਣ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ
8. ਕੇਂਦਰੀ ਸਤਰਕਤਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਟੈਚੂਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਕਦੋਂ ਮਿਲੀ?
ਉੱਤਰ: 2003 (CVC ਐਕਟ, 2003)
9. SEBI ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਮੁੰਬਈ
10. ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦਾ 25ਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਕੌਣ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸ਼ਕਤੀਕਾਂਤ ਦਾਸ
11. ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਕਦੋਂ ਮਲਟੀ-ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾ ਬਣਿਆ?
ਉੱਤਰ: 1993
12. ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਹੈ:
ਉੱਤਰ: ਸਟੈਚੂਟਰੀ ਸੰਸਥਾ
13. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ
14. ਭਾਰਤ ਦੇ CAG ਦਾ ਅਧਿਕਤਮ ਕਾਰਜਕਾਲ ਹੈ:
ਉੱਤਰ: 6 ਸਾਲ ਜਾਂ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਜੋ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਵੇ
15. ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ:
ਉੱਤਰ: 1975
16. ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਦਿੱਲੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਇਸਟੈਬਲਿਸ਼ਮੈਂਟ ਐਕਟ, 1946
17. ਪਹਿਲਾ ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕਦੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: 1951 (ਚੇਅਰਮੈਨ: ਕੇ. ਸੀ. ਨਿਓਗੀ)
ਰਿਵੀਜ਼ਨ ਟਿਪ: ਹਰੇਕ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਸਾਲ, ਆਰਟੀਕਲ/ਐਕਟ ਅਤੇ HQ ਯਾਦ ਰੱਖੋ; RRB NTPC/Group-D ਵਿੱਚ 60 % ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਡੇਟਾ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
BETA
