1. భారతదేశంలో క్రీడా పురస్కారాలు – అవలోకనం
- అత్యున్నత క్రీడా గౌరవం: మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న అవార్డు (గతంలో రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న).
- ప్రారంభం: 1991–92 (మొదటిసారి 1992లో ఇవ్వబడింది).
- శాఖ: యువజన వ్యవహారాలు & క్రీడలు, భారత ప్రభుత్వం.
- ఎంపిక సంఘం: శాఖ + SAI + జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యలు + క్రీడా మంత్రి అధ్యక్షతన ఎంపిక కమిటీ.
2. జాతీయ క్రీడా పురస్కారాలు (వార్షిక)
| పురస్కారం | నగదు బహుమతి | మొదటి అవార్డు గ్రహీత | ప్రారంభ సంవత్సరం | ట్రోఫీ |
|---|
| మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న | ₹25 లక్షలు | విశ్వనాథన్ ఆనంద్ (చెస్) | 1992 | బంగారు పతకం + స్క్రోల్ |
| అర్జున అవార్డు | ₹15 లక్షలు | కృష్ణ దాస్ (మల్లయుద్ధం) | 1961 | కంచు విగ్రహం + స్క్రోల్ |
| ద్రోణాచార్య అవార్డు (రెగ్యులర్) | ₹15 లక్షలు | బి.ఐ. ఫెర్నాండెజ్ (బాక్సింగ్ కోచ్) | 1985 | కంచు విగ్రహం + స్క్రోల్ |
| ద్రోణాచార్య అవార్డు (జీవితకాల) | ₹15 లక్షలు | ఓ.ఎం. నంబియార్ (అథ్లెటిక్స్) | 2002 | కంచు విగ్రహం + స్క్రోల్ |
| ధ్యాన్ చంద్ అవార్డు | ₹10 లక్షలు | షాహురాజ్ బిరాజ్దార్ (బాక్సింగ్) | 2002 | ప్లాక్ + స్క్రోల్ |
| మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ ట్రోఫీ | ₹15 లక్షలు (సంస్థ) | పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం | 1956 | రోలింగ్ ట్రోఫీ |
3. పునఃనామకరణ & రీ-బ్రాండింగ్
- 2021 ఆగస్టు: రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న పునఃనామకరణ మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న.
- పురస్కారాల సూక్తి: “ఖేలో ఇండియా, ఫిట్నెస్ ఇండియా”.
4. మొదటిసారి వాస్తవాలు
- మొదటి మహిళ ఖేల్ రత్న: కర్నం మల్లేశ్వరి (వెయిట్ లిఫ్టింగ్, 1995).
- మొదటి పారా-అథ్లెట్ ఖేల్ రత్న: దేవేంద్ర ఝజారియా (జావెలిన్, 2017).
- మొదటి జట్టు క్రీడ ఖేల్ రత్న: సచిన్ టెండూల్కర్ (క్రికెట్, 1998).
- మొదటి ద్రోణాచార్య జీవితకాల: ఓ.ఎం. నంబియార్ (2002).
- మొదటి విదేశీ కోచ్ ద్రోణాచార్య: బి.ఐ. ఫెర్నాండెజ్ (క్యూబా జన్మ, 1985).
5. సంవత్సరం వారీ ఇటీవలి అవార్డు గ్రహీతలు (2023)
| పురస్కారం | పేరు | విభాగం |
|---|
| ఖేల్ రత్న | చిరాగ్ శెట్టి & సత్విక్సైరాజ్ రంకిరెడ్డి | బ్యాడ్మింటన్ |
| అర్జున | సిఫ్త్ కౌర్ సామ్రా | షూటింగ్ |
| అర్జున | మహమ్మద్ షామి | క్రికెట్ |
| ద్రోణాచార్య (జీవిత) | లలిత్ కుమార్ | మల్లయుద్ధం |
| ధ్యాన్ చంద్ | మంజుషా కన్వర్ | బ్యాడ్మింటన్ |
6. ద్రోణాచార్య vs ధ్యాన్ చంద్ అవార్డు
- ద్రోణాచార్య: సక్రియ కోచ్ (రెగ్యులర్) లేదా ≥60 సంవత్సరాలు మరియు 20 సంవత్సరాల కోచింగ్ (జీవితకాల).
- ధ్యాన్ చంద్: క్రీడలకు జీవితకాల సేవ చేసిన రిటైర్డ్ క్రీడాకారులకు ఇవ్వబడుతుంది.
7. ఒక లైనర్ రివిజన్ వాస్తవాలు
- ఖేల్ రత్న నగదు ₹7.5 లక్షల నుండి ₹25 లక్షలకు 2018లో పెంచబడింది.
- ఒకే సంవత్సరంలో ఇవ్వబడిన గరిష్ట అర్జున అవార్డులు: 29 (2020).
- టెండూల్కర్ ముందు అర్జున & ఖేల్ రత్న రెండూ పొందిన ఏకైక క్రికెటర్: ఎవరూ లేరు.
- 1961: అర్జున ప్రారంభం; 1985: ద్రోణాచార్య; 2002: ధ్యాన్ చంద్.
- MAKA ట్రోఫీ ఇంటర్-యూనివర్శిటీ పోటీలలో అత్యుత్తమ ప్రదర్శన ఇచ్చిన విశ్వవిద్యాలయంకి.
8. అంతర్జాతీయ క్రీడా పురస్కారాలు (RRBలో అడిగారు)
| పురస్కారం | దేశం | మొదటి భారతీయుడు | సంవత్సరం |
|---|
| లారియస్ స్పోర్ట్స్ అవార్డు | గ్లోబల్ | సచిన్ టెండూల్కర్ (అసాధారణ సాధన) | 2015 |
| ఒలింపిక్ ఆర్డర్ | IOC | అడిల్లె సుమారివాల (IOA అధ్యక్షుడు) | 2022 |
| BBC స్పోర్ట్స్ పర్సనాలిటీ | UK | ఇంకా ఏ భారతీయుడు గెలవలేదు | — |
| ESPY | USA | మేరీ కోమ్ (ఉత్తమ ఫైటర్) | 2021 |
9. MCQ ప్రాక్టీస్ (15+ ప్రశ్నలు)
Q1. రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న మొదటి గ్రహీత ఎవరు?
Ans. విశ్వనాథన్ ఆనంద్ (1992)Q2. ద్రోణాచార్య అవార్డు ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
Ans. 1985Q3. మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ ట్రోఫీ ఇవ్వబడుతుంది:
Ans. ఇంటర్-యూనివర్శిటీ పోటీలలో అత్యుత్తమ మొత్తం ప్రదర్శన ఇచ్చిన విశ్వవిద్యాలయంQ4. మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న ప్రస్తుత నగదు బహుమతి ఎంత?
Ans. ₹25 లక్షలుQ5. క్రింది వారిలో మొదటి పారా-అథ్లెట్ ఖేల్ రత్న గెలిచిన వ్యక్తి ఎవరు?
Ans. దేవేంద్ర ఝజారియాQ6. ధ్యాన్ చంద్ అవార్డు ఇవ్వబడుతుంది:
Ans. రిటైర్మెంట్ తర్వాత క్రీడలకు జీవితకాల సేవ కోసంQ7. ఖేల్ రత్న పొందిన మొదటి మహిళ?
Ans. కర్నం మల్లేశ్వరి (1995)Q8. అర్జున అవార్డు ప్రారంభించబడింది:
Ans. 1961Q9. ఈ క్రింది పురస్కారాలలో ఏది కోచ్లకు మాత్రమే ఇవ్వబడుతుంది?
Ans. ద్రోణాచార్య అవార్డుQ10. 2021లో, రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న పునఃనామకరణ చేయబడింది:
Ans. మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్నQ11. 2023లో ధ్యాన్ చంద్ అవార్డు ఎవరికి లభించింది?
Ans. మంజుషా కన్వర్ (బ్యాడ్మింటన్)Q12. ఏ భారతీయ విశ్వవిద్యాలయం మొదటిసారి MAKA ట్రోఫీ గెలిచింది?
Ans. పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం (1956–57)Q13. ఒకే సంవత్సరంలో ఇవ్వబడిన గరిష్ట సంఖ్యలో అర్జున అవార్డులు:
Ans. 29 (2020)Q14. క్రింది వారిలో క్రికెట్ కోచింగ్ కోసం ద్రోణాచార్య అవార్డు పొందిన వ్యక్తి ఎవరు?
Ans. రామాకాంత్ అచరేకర్ (1990)Q15. ఒలింపిక్ ఆర్డర్ అనేది ఇది యొక్క అత్యున్నత అవార్డు:
Ans. అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC)Q16. సచిన్ టెండూల్కర్కు లారియస్ స్పోర్ట్స్ అవార్డు ఇవ్వబడిన వర్గం:
Ans. అసాధారణ సాధన
10. శీఘ్ర రివిజన్ పట్టిక (మెమరీ హ్యాక్)
| సంవత్సరం | కొత్త పురస్కారం ప్రవేశపెట్టబడింది | మొదటి అవార్డు గ్రహీత |
|---|
| 1961 | అర్జున | కృష్ణ దాస్ |
| 1985 | ద్రోణాచార్య | బి.ఐ. ఫెర్నాండెజ్ |
| 1992 | ఖేల్ రత్న | విశ్వనాథన్ ఆనంద్ |
| 2002 | ధ్యాన్ చంద్ | షాహురాజ్ బిరాజ్దార్ |
| 2021 | ఖేల్ రత్న పునఃనామకరణ | — |
చివరి చిట్కా: ప్రతి RRB GK విభాగంలో క్రీడా పురస్కారాల నుండి 2-3 ప్రశ్నలు ఉంటాయి – మొదటివారు, నగదు బహుమతులు, పునఃనామకరణ సంవత్సరం మరియు ఇటీవలి 2023 పేర్లు గుర్తుంచుకోండి.