ఆర్బిఐ
RBI - భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్
RBI
1. స్థాపన
- స్థాపన: 1935 ఏప్రిల్ 1
- స్థలం: ముంబై (ప్రారంభంలో)
- స్థాపన చట్టం: భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ చట్టం, 1934
- మొదటి గవర్నర్: సి.డి. దేశ్ముఖ్ (1935–1943)
- ప్రధాన కార్యాలయం: ముంబై (ప్రస్తుతం)
- కీలక సంఘటన: 1949లో జాతీయకరణ
- తేదీ: 1949 ఏప్రిల్ 1
- చట్టం: రిజర్వ్ బ్యాంక్ (జాతీయకరణ) చట్టం, 1948
2. విధులు
| విధి | వివరణ |
|---|---|
| ద్రవ్య విధాన అధికారి | డబ్బు సరఫరా, వడ్డీ రేట్లు, మరియు ముడి ధరలను నియంత్రిస్తుంది. |
| ప్రభుత్వానికి బ్యాంకర్ | ప్రభుత్వ ఖాతాలను నిర్వహిస్తుంది, కరెన్సీని జారీ చేస్తుంది, మరియు ప్రజా రుణాలను నిర్వహిస్తుంది. |
| కరెన్సీ జారీదారు | కరెన్సీ నోట్లు మరియు నాణేలను జారీ చేస్తుంది మరియు వాటిని వెనక్కి తీసుకుంటుంది. |
| చివరి రుణదాత | ఇబ్బందుల్లో ఉన్న వాణిజ్య బ్యాంకులకు ద్రవ్యతను అందిస్తుంది. |
| బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ నియంత్రణదారు | వాణిజ్య బ్యాంకులు మరియు ఆర్థిక సంస్థలపై పర్యవేక్షణ మరియు నియంత్రణ చూపుతుంది. |
| విదేశీ మారకద్రవ్య కాపాడేవాడు | భారతదేశ విదేశీ మారకద్రవ్య నిల్వలను నిర్వహిస్తుంది. |
| ఆర్థిక సమావేశాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది | PM జన్ ధన్ యోజన వంటి పథకాలను అమలు చేస్తుంది. |
| చెల్లింపు మరియు సెటిల్మెంట్ వ్యవస్థలను నిర్వహిస్తుంది | RTGS, NEFT మరియు ఇతర చెల్లింపు వ్యవస్థలను నిర్వహిస్తుంది. |
3. పరిధి
దేశీయ కార్యకలాపాలు:
- ద్రవ్య విధానం
- బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ
- ఆర్థిక సమావేశం
- చెల్లింపు వ్యవస్థలు
అంతర్జాతీయ కార్యకలాపాలు:
- IMF మరియు ప్రపంచ బ్యాంకులో పాల్గొంటుంది
- అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సహకారంలో పాల్గొంటుంది
- విదేశీ మారకద్రవ్య నిల్వలను నిర్వహిస్తుంది
కీలక విధానాలు:
- ద్రవ్య విధానం: స్టాండింగ్ డిపాజిట్ ఫెసిలిటీ (SDF) మరియు లిక్విడిటీ అడ్జస్ట్మెంట్ ఫెసిలిటీ (LAF) ద్వారా అమలు చేస్తుంది
- ఆర్థిక సమగ్రత: వివిధ పథకాలు మరియు భాగస్వామ్యాల ద్వారా
- డిజిటల్ చెల్లింపులు: UPI, BHIM మరియు ఇతర డిజిటల్ చెల్లింపు వేదికలను ప్రోత్సహిస్తుంది
4. నిర్మాణం
గవర్నర్: RBIకి తల, భారత ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది
డిప్యూటీ గవర్నర్లు: వివిధ విభాగాల్లో గవర్నర్కు సహాయపడతారు
డైరెక్టర్ల బోర్డు: 21 సభ్యులు ఉంటారు, వీరిలో 14 డైరెక్టర్లు మరియు 7 అధికారేతరులు ఉంటారు
విభాగాలు:
- కరెన్సీ మరియు మింట్ విభాగం
- బ్యాంకింగ్ పర్యవేక్షణ విభాగం
- ఆర్థిక సమగ్రత విభాగం
- ఆర్థిక వ్యవహారాల విభాగం
- గణాంకాలు మరియు సమాచార నిర్వహణ విభాగం
- విధాన మరియు ప్రణాళిక విభాగం
కీలక కార్యాలయాలు:
- మింట్: ముంబై (కరెన్సీ ప్రింటింగ్)
- ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు: ప్రాంతీయ కార్యకలాపాల కోసం భారతదేశవ్యాప్తంగా
- RBI పరిశోధన విభాగం: ఆర్థిక పరిశోధన మరియు విధాన విశ్లేషణ చేస్తుంది
పోటీ పరీక్షల కోసం కీలక వాస్తవాలు
- మొదటి గవర్నర్: సి.డి. దేశ్ముఖ్
- జాతీయకరణ తేదీ: 1 ఏప్రిల్ 1949
- ప్రధాన కార్యాలయం: ముంబై
- ద్రవ్య విధాన సాధనాలు: LAF, SDF, MSF
- ముఖ్యమైన పథకాలు: PM జన్ ధన్ యోజనా, UPI, BHIM
- విదేశీ మారక నిర్వహణ: DFEM (Department of Foreign Exchange Management) ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది
- చెల్లింపు వ్యవస్థలు: RTGS, NEFT, IMPS
తేడాలు
| లక్షణం | RBI | ఇతర కేంద్ర బ్యాంకులు |
|---|---|---|
| స్థానం | ముంబై | మారుతుంది (ఉదా: ఫెడ్కి వాషింగ్టన్, డి.సి.) |
| పాలన | భారత ప్రభుత్వం గవర్నర్ను నియమిస్తుంది | దేశాన్ని బట్టి మారుతుంది |
| ద్రవ్య విధానం | RBI నిర్వహిస్తుంది | సంబంధిత కేంద్ర బ్యాంకులు నిర్వహిస్తాయి |
| కరెన్సీ జారీ | RBI కరెన్సీ నోట్లను జారీ చేస్తుంది | సంబంధిత దేశాల్లో కేంద్ర బ్యాంకులు కరెన్సీ నోట్లను జారీ చేస్తాయి |
BETA
