ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) – రైల్వే పరీక్షల కోసం సంపూర్ణ GK క్యాప్సూల్
1. అవలోకనం – UN అంటే ఏమిటి?
- స్థాపన: 24 అక్టోబర్ 1945 (WW-II తర్వాత)
- ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూయార్క్ సిటీ, USA
- స్థాపక సభ్యులు: 51 (పోలాండ్ 15 అక్టోబర్ 1945న సంతకం చేసింది, 51వ సభ్యుడు అయ్యింది)
- ప్రస్తుత సభ్యులు: 193 (ఇటీవలి: దక్షిణ సూడాన్ 2011)
- అధికారిక భాషలు: అరబిక్, చైనీస్, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, రష్యన్, స్పానిష్
- ముద్రావాక్యం: “శాంతి, గౌరవం & ఆరోగ్యకరమైన గ్రహంపై సమానత్వం”
- UN చార్టర్: 26 జూన్ 1945, సాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో సంతకం చేయబడింది (24 అక్టోబర్ 1945 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది)
- UN దినోత్సవం: 24 అక్టోబర్ (ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు)
2. ప్రధాన అవయవాలు – త్వరిత-విషయ పట్టిక
| అవయవం | కేంద్రం | ప్రధాని (2024) | కాలపరిమితి | కీలక వాస్తవం |
|---|
| జనరల్ అసెంబ్లీ (UNGA) | న్యూయార్క్ | అధ్యక్షుడు: డెన్నిస్ ఫ్రాన్సిస్ (ట్రినిడాడ్ & టొబాగో) | 1 సం | ఏకైక సార్వత్రిక సంస్థ – దేశానికి 1 వోటు |
| భద్రతా మండలి (UNSC) | న్యూయార్క్ | అధ్యక్షుడు (పరిభ్రమణ): స్విట్జర్లాండ్ (మే 2024) | 1 నెల | 15 సభ్యులు: 5 శాశ్వత + 10 అశాశ్వత (2-సం) |
| ఆర్థిక మరియు సామాజిక మండలి (ECOSOC) | న్యూయార్క్ | అధ్యక్షురాలు: పౌలా నార్వేజ్ (చిలీ) | 1 సం | GA ద్వారా ఎన్నుకోబడిన 54 సభ్యులు |
| అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ) | ది హేగ్ | అధ్యక్షురాలు: జోన్ ఇ. డోనోఘ్యూ (USA) | 9 సం | 15 న్యాయమూర్తులు; NY లో లేని ఏకైక UN అవయవం |
| ట్రస్టీషిప్ కౌన్సిల్ | న్యూయార్క్ | 1994 నుండి నిలిపివేయబడింది | — | చివరి ట్రస్ట్ ప్రాంతం: పలావ్ (1994) |
| కార్యదర్శి వర్గం | న్యూయార్క్ | కార్యదర్శి జనరల్: ఆంటోనియో గుటెర్రెస్ (పోర్చుగల్) | 5 సం (నవీకరించదగినది) | 9వ SG; 2వ పదవి 2022-26 |
3. UN కార్యదర్శి జనరల్లు – కాలక్రమం
| # | పేరు | దేశం | పదవీకాలం | మొదటిసారి ఎవరి నుండి |
|---|
| 1 | ట్రైగ్వే లీ | నార్వే | 1946-52 | స్కాండినేవియా |
| 2 | డాగ్ హమ్మర్షెల్డ్ | స్వీడన్ | 1953-61 | విమాన ప్రమాదంలో మరణం (కార్యాలయంలో మరణించిన ఏకైక SG) |
| 3 | యు థాంట్ | మయన్మార్ | 1961-71 | ఆసియా |
| 4 | కర్ట్ వాల్డ్హైమ్ | ఆస్ట్రియా | 1972-81 | — |
| 5 | జావియర్ పెరెజ్ డి క్యువెల్లార్ | పెరూ | 1982-91 | లాటిన్ అమెరికా |
| 6 | బౌట్రోస్ బౌట్రోస్-ఘాలీ | ఈజిప్ట్ | 1992-96 | ఆఫ్రికా |
| 7 | కోఫీ అన్నాన్ | ఘానా | 1997-2006 | నోబెల్ శాంతి పురస్కారం 2001 |
| 8 | బాన్ కీ-మూన్ | దక్షిణ కొరియా | 2007-16 | తూర్పు ఆసియా |
| 9 | ఆంటోనియో గుటెర్రెస్ | పోర్చుగల్ | 2017-26 | పశ్చిమ యూరప్ |
4. భద్రతా మండలి శాశ్వత మరియు అశాశ్వత సభ్యులు
| శాశ్వత-5 (P-5) | అశాశ్వత (2024) |
|---|
| చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, UK, USA | అల్జీరియా, ఈక్వడార్, గయానా, జపాన్, మాల్టా, మొజాంబిక్, దక్షిణ కొరియా, సియెర్రా లియోన్, స్లోవేనియా, స్విట్జర్లాండ్ |
- వీటో అధికారం: ఏదైనా P-5 దేశం సారాంశ ప్రణాళికలను నిరోధించగలదు.
- భారతదేశం 8వ పదవికి ఎన్నికైంది (2021-22); తదుపరి సంభావ్య 2028-29.
5. UN యొక్క ప్రత్యేక సంస్థలు (ప్రధాన కార్యాలయం & సంవత్సరం)
| సంస్థ | ప్రధాన కార్యాలయం | స్థాపన | గమనిక |
|---|
| FAO | రోమ్ | 1945 | ఆహారం & వ్యవసాయం |
| WHO | జెనీవా | 1948 | ప్రపంచ ఆరోగ్య దినోత్సవం: 7 ఏప్రిల్ |
| UNESCO | పారిస్ | 1946 | ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు |
| IMF | వాషింగ్టన్ DC | 1945 | కోటా విధానం |
| ప్రపంచ బ్యాంక్ | వాషింగ్టన్ DC | 1945 | 5 సంస్థలు (IBRD, IDA, IFC, MIGA, ICSID) |
| ILO | జెనీవా | 1919 | UN కి ముందు సృష్టించబడిన ఏకైక సంస్థ |
| ICAO | మాంట్రియల్ | 1947 | 2-అక్షరాల ఎయిర్లైన్ కోడ్లు |
| UPU | బెర్న్ | 1874 | పురాతనమైనది (లీగ్ కి ముందు) |
| ITU | జెనీవా | 1865 | రేడియో-ఫ్రీక్వెన్సీ కేటాయింపు |
| WMO | జెనీవా | 1950 | వాతావరణం & కాలావస్థ |
| IMO | లండన్ | 1959 | నౌకా భద్రత |
| WIPO | జెనీవా | 1967 | పేటెంట్లు & కాపీరైట్లు |
| UNIDO | వియన్నా | 1966 | పారిశ్రామిక అభివృద్ధి |
| UNWTO | మాడ్రిడ్ | 1974 | పర్యాటకం |
6. భారతదేశం & UN – మైలురాళ్లు
| సంవత్సరం | సంఘటన |
|---|
| 1945 | UN చార్టర్ కు అసలు సంతకదారు |
| 1948 | కొరియాలో మొదటి UNPKF పంపిణీ (60 పారా ఫీల్డ్ ఆంబులెన్స్) |
| 1953 | రాజేశ్వర్ దయాళ్ కాంగోలో UNOG ను నడిపించారు |
| 1971 | S. J. S. S. Aiyar UNSC కు అధ్యక్షత వహించారు |
| 1988 | నమీబియాలో భారతీయ సైన్యం UN శాంతిపాలన (UNTAG) |
| 1992 | భారతదేశం అతిపెద్ద దళ సహకారి (సంచితంగా 100,000 కి పైగా) |
| 2004 | శశి థరూర్ SG ఎన్నికలలో 2వ స్థానంలో నిలిచారు |
| 2010 | భారతదేశం 3వ అతిపెద్ద UN బడ్జెట్ సహకారి అవుతుంది (2022-24 అంచనా: 1.044%) |
| 2021 | భారతదేశం UNSC కు ఎన్నికైంది (8వ పదవి) |
| 2023 | G-4 (భారతదేశం, బ్రెజిల్, జర్మనీ, జపాన్) UNSC సంస్కరణ కోసం మళ్లీ ప్రయత్నం |
7. UN వ్యవస్థకు నోబెల్ శాంతి పురస్కారాలు
| సంవత్సరం | గ్రహీత | కారణం |
|---|
| 1954 | UNHCR | శరణార్థుల రక్షణ |
| 1965 | UNICEF | పిల్లల సంక్షేమం |
| 1969 | ILO | కార్మికుల హక్కులు |
| 1981 | UNHCR (మళ్లీ) | — |
| 1988 | UN శాంతిపాలన దళాలు | 40వ వార్షికోత్సవం |
| 2001 | UN & కోఫీ అన్నాన్ | శతాబ్ది |
| 2020 | WFP | ఆకలితో పోరాటం |
8. ఒక-లైనర్ త్వరిత పునరావలోకన వాస్తవాలు
- UN చార్టర్ లో 111 ఆర్టికల్స్ & 19 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి.
- ఆర్టికల్ 99: SG ఏదైనా విషయాన్ని UNSC దృష్టికి తీసుకురాగలడు.
- UN జెండా: లేత-నీలిరంగుపై తెలుపు UN చిహ్నం; 20 అక్టోబర్ 1947 న ఆమోదించబడింది.
- UN పోస్టల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్: USD, CHF, EUR లో స్టాంపులను జారీ చేస్తుంది.
- UN శాంతిపాలన బడ్జెట్ 2023: $6.5 బిలియన్; భారతదేశం 0.16% సహకరిస్తుంది.
- UNGA రిజల్యూషన్ 2758 (1971): PRC ను గుర్తించింది, తైవాన్ ను బహిష్కరించింది.
- బ్రండ్ట్లాండ్ రిపోర్ట్ (1987): “స్థిరమైన అభివృద్ధి” అనే పదాన్ని నాణేపెట్టింది.
- మిల్లేనియం సమ్మిట్: 6-8 సెప్టెంబర్ 2000 (MDGs ను ఆమోదించింది).
- SDGs ఆమోదం: 25 సెప్టెంబర్ 2015 (17 లక్ష్యాలు, 169 లక్ష్యాలు) 2030 నాటికి సాధించాలి.
- UNGA 2023 థీమ్: “నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించడం & ప్రపంచ సహకారాన్ని మళ్లీ ప్రేరేపించడం”.
- మొదటి UN నగరం: జెనీవా (లీగ్ HQ పలె డెస్ నేషన్స్ అయ్యింది).
- UN కి 12 నోబెల్ పురస్కారాలు ఇప్పటివరకు ఉన్నాయి (వ్యక్తులతో సహా).
- USA చేత అత్యధికంగా వీటో ఉపయోగించబడింది (82 సార్లు), USSR/రష్యా తర్వాత.
- భారతదేశం యొక్క మొదటి మహిళా ఫోర్స్ కమాండర్: లెఫ్టినెంట్-జనరల్ (రిటైర్డ్) శోకిన్ చౌహాన్ (UNDOF 2022).
- UN యంగ్ లీడర్స్: భారతీయ NGO “మేక్ ఎ డిఫరెన్స్” 2018 లో ప్రదర్శించబడింది.
- UNICEF గుడ్విల్ అంబాసిడర్ (భారతదేశం): ప్రియాంకా చోప్రా 2016 నుండి.
- UN చైనీస్ లాంగ్వేజ్ డే: 20 ఏప్రిల్ (కాంగ్జీ).
- UN లైబ్రరీ: డాగ్ హమ్మర్షెల్డ్ లైబ్రరీ (NYC).
- UN లైసెజ్-పాసర్: 1946 నుండి అధికారిక దౌత్య పాస్పోర్ట్.
- UN 75వ డిక్లరేషన్: “2045 కోసం భాగస్వామ్య దృష్టి” 21 సెప్టెంబర్ 2020 న ఆమోదించబడింది.
9. ప్రాక్టీస్ MCQs – రైల్వే పరీక్ష స్థాయి
Q1. ఐక్యరాజ్యసమితి అధికారికంగా ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది?
Ans: 1945Q2. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం ప్రధాన కార్యాలయం ఈ ప్రదేశంలో ఉంది
Ans: ది హేగ్, నెదర్లాండ్స్Q3. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది UN భద్రతా మండలికి శాశ్వత సభ్యుడు కాదు?
Ans: జర్మనీQ4. UN యొక్క ప్రస్తుత కార్యదర్శి జనరల్ (2024) చెందిన దేశం
Ans: పోర్చుగల్Q5. UN దినోత్సవం ప్రతి సంవత్సరం ఈ రోజున జరుపుకుంటారు
Ans: 24 అక్టోబర్Q6. UN యొక్క ఏ అవయవం 1994 నుండి తన కార్యకలాపాలను నిలిపివేసింది?
Ans: ట్రస్టీషిప్ కౌన్సిల్Q7. UN యొక్క అధికారిక భాషల సంఖ్య
Ans: 6Q8. UNGA యొక్క మొదటి మహిళా అధ్యక్షురాలు
Ans: విజయలక్ష్మి పండిట్ (1953)Q9. ఏ UN సంస్థకు ప్రధాన కార్యాలయం రోమ్ లో ఉంది?
Ans: FAOQ10. 2024 వరకు భారతదేశం UN భద్రతా మండలి అశాశ్వత సీటుకు ఎన్నిసార్లు ఎన్నికైంది?
Ans: 8Q11. UN శాంతిపాలన దళాలు నోబెల్ శాంతి పురస్కారాన్ని ఈ సంవత్సరంలో పొందాయి
Ans: 1988Q12. ఈ క్రింది కార్యదర్శి జనరల్లలో ఎవరు కార్యాలయంలో మరణించారు?
Ans: డాగ్ హమ్మర్షెల్డ్Q13. స్థిరమైన అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs) ఈ సంవత్సరం నాటికి సాధించాలి
Ans: 2030Q14. ప్రజా రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా ను UN లోకి ప్రవేశపెట్టిన రిజల్యూషన్
Ans: UNGA రిజల్యూషన్ 2758Q15. UN చార్టర్ లోని ఏ ఆర్టికల్ కార్యదర్శి జనరల్ కు ఏదైనా విషయాన్ని భద్రతా మండలికి తీసుకురావడానికి అధికారం ఇస్తుంది?
Ans: ఆర్టికల్ 99Q16. వాతావరణం & కాలావస్థ సమస్యలకు బాధ్యత వహించే UN సంస్థ
Ans: WMOQ17. ICJ లోని న్యాయమూర్తుల మొత్తం సంఖ్య
Ans: 15Q18. ఏ దేశం UN యొక్క ఇటీవలి (193వ) సభ్యుడు?
Ans: దక్షిణ సూడాన్ (2011)
ఈ పట్టికలు & ఒక-లైనర్లను రోజూ పునరావలోకనం చేయండి; 100% నిలుపుదల కోసం MCQs ను రెండుసార్లు ప్రయత్నించండి.
BETA
