جذری حکم کا سوال 37
سوال: 6 آگسٹ 1861 کو برطانوی پارلیمنٹ نے ہندوستانی اونیورسٹی ہائی کورٹس ایکٹ قانونی طور پر قبول کیا۔ ہائی کورٹس ایکٹ کا بنیادی مقصد سوپریم کورٹس اور سادر عدالتوں کو تین پریسِڈنسیوں میں ختم کرنا تھا اور اس کی جگہ ہائی کورٹس قائم کرنا تھا۔ وقت پر قانون کے مطابق ہر ہائی کورٹ کا ایک چیف جاسٹس اور 15 سے زیادہ نہ ہونے کے بارے میں جتنے پوئنس نائب جاسٹسز ہماری خدمتکار خدمتکار کی خیال میں منتخب کیے جانے کے لیے ضروری تھے۔ ہائی کورٹ کے قاضیوں کا منصوبہ بندی اس کے خیال میں تھا۔ اس منصوبے کے لیے ایک یہ ضروری تھا:
- ایک باریر/معاون کے ذریعے پانچ سال یا اس سے زیادہ تجربہ کار ہونا؛ یا
- 10 سال سے کم نہ ہونے کے بارے میں ایک معاہدہ شدہ عوامی خدمت کا ایک ارکان؛ یا
- پانچ سال سے کم نہ ہونے کے بارے میں ایک قضائی افسر کا ایک پرنٹ سادر امین یا چھوٹی قضائی کورٹ کے قاضی کے ساتھ نہ ہونا؛ یا
- ایک سادر کورٹ یا ہائی کورٹ کے ایک پلیڈر کے ذریعے 10 سال سے کم نہ ہونے کے بارے میں۔ 1774 کے سال کے ایک پارلیمنٹی ایکٹ کے ذریعے فورٹ ویلیام، کیلکٹہ میں ایک سوپریم کورٹ جوڈیشیئر کا قاعدہ قائم کیا گیا تھا۔ اس سوپریم کورٹ نے میئر کورٹ کو ختم کر دیا اور 1774 سے 1862 تک برطانوی ریاست ہندوستان کے سب سے اونچے کورٹ کے طور پر رہا۔ اس کورٹ کی جائزی کے حدود بنگال، بہار اور اوڈیشہ کے رہنے والے کے لیے پھیلی تھیں۔ کیلکٹہ کے ہائی کورٹ کے قاعدہ کے ذریعے اس کورٹ کو ختم کر دیا گیا۔ اتحادیات کے بعد، 28 جنوری 1950 کو ہندوستانی سوپریم کورٹ کا قاعدہ قائم ہوا۔ موجودہ زمانے میں اس کا مقام نیو دہلی کے تیلک مارگ پر ہے۔ اس کو موجودہ مقام پر منتقل کرنے سے پہلے، ہندوستانی سوپریم کورٹ پارلیمنٹ ہاس کے ذریعے کام کر رہا تھا۔ اس کے قاعدہ کے قیام کے وقت سوپریم کورٹ کے ایک چیف جاسٹس اور دیگر سات قاضی تھے۔ پارلیمنٹ کو سوپریم کورٹ کے قاضیوں کا تعداد بڑھانے کا امر دیا جاتا تھا۔ کورٹ کے کام کی تعداد بڑھنے اور قضائیوں کی بیکلاگ کے شروع کرنے کے بعد پارلیمنٹ نے قاضیوں کی تعداد بڑھا۔ موجودہ زمانے میں جتنی بھی زیادہ تعداد ممکن ہے اس کی جمعیت 31 (جن کے درمیان ہندوستان کے چیف جاسٹس کے ذریعے شامل ہوتا ہے)۔ اس کے کام کے اوائل سالوں میں، سوپریم کورٹ کے تمام قاضی اپنے آپ کو اپنے آپ کے ذریعے اپنے آپ کے ذریعے پیش کرنے والے کے سوالات کو سننے کے لیے اکٹھے جھگڑتے تھے۔ اب وہ دو یا تینوں کے گروپ میں جھگڑتے ہیں؛ ہر ایسے گروپ کو “بینچ” کہا جاتا ہے۔ بڑے “بینچ” کے پانچ یا ایک سے زیادہ قاضیوں کے ذریعے بھی کب کب قائم کیا جاتا ہے، جس میں بنیادی طور پر اونچی اہمیت کے مسائل کو سننے یا چھوٹے بینچوں کے درمیان آراء کے فرق کو حل کرنے کے لیے قائم کیا جاتا ہے۔ ہندوستانی سوپریم کورٹ کے قاضی کے طور پر منتخب کرنے کے لیے ایک افراد کے ہونے کے ضروری ہوتے ہیں کہ ہندوستانی عوام ہوں اور کم از کم پانچ سال تک ایک ہائی کورٹ کے قاضی یا دو یا اس سے زیادہ اس طرح کے کورٹوں کے ذریعے یا ایک ہائی کورٹ کے یا دو یا اس سے زیادہ اس طرح کے کورٹوں کے ذریعے کم از کم 10 سال کے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویلے طویل